MENU

विचार/अनुभूति

Ncell Axiata
USAID

थारु महिलाको स्वतन्त्रताको दिन ‘अष्टिम्की’ पर्व

सन्तोष दहित

थारु समुदायका महिलाहरुको महान पर्व भनेको कृष्णाअष्टमी अर्थात ‘अष्टिम्की’ हो । यो दिन उनीहरुको स्वतन्त्रताको दिन पनि हो । किनकी अरु दिन घरको काममा व्यस्त हुने थारु समुदायका महिलाहरुलाई यो दिन चाहिँ पुरुषले सघाउँछन् ।

कृष्णाअष्टमी शब्दलाई थारु भाषामा ‘अष्टिम्की’ भनिन्छ । अष्टिम्की शब्दको उत्पत्ति ‘अष्टमींटिको लगाउनु’ बाट भएको  थारु सँस्कृतिविद अशोक थारुले बताउनुभयो । 

अष्टिम्की’ अर्थ भाद्र महिनाको अष्टमी तिथिमा श्रीकृष्ण ‘कान्हा’ जन्मेकाले उनलाई टिको लगाउनु हो । ‘कान्हा’को जन्मदिनलाई थारु महिलाहरुले ‘अष्टिम्की’ को रुपमा व्रत उपबासका रुपमा लिन्छन् । ‘अष्टिम्की’ पर्व खासगरी दाङ, बाँके, बर्दिया, कैलाली, कञ्चनपुर र सुर्खेत जिल्लाका थारु समुदायका महिलाहरुले उल्लासमय वातावरणमा मनाउने गर्छन् । ‘अष्टिम्की’ आउने एक/डेढहप्ता अघिदेखि थारु महिलाहरु ‘अष्टिम्की’को तयारीमा जुटेका हुन्छन् । थारु महिलाहरुको सबैभन्दा महान पर्व भएकोले त्यसदिन बिशेषगरी नयाँ कपडा (रातो, कालो चोली, सेतो गुन्यु), बिभिन्न थरिका गहनाको तयारी गर्ने गर्छन् । यसरी कपडा गरगहना तयारी गरिसकेपछि ‘अष्टिम्की’को अघिल्लो रात दर खानको लागि माछा मार्ने, घोङघी खोज्न जाने गर्छन् ।

यस्तै भित्ते चित्र बनाउको लागि बिभिन्न थरीको रंग, चुन, गोबर माटो, चित्र कोर्नको लागि बाँसको ब्रस, आदि जुटाउने गर्छन् । त्यस्तै पकाउनको लागि दउरा, अग्रसान ‘कोसेली’ दिन जान सालको पात टिपेर टपरी लगाउने, घर सरफाई गर्ने लगायत कामको तयारी गरेका हुन्छन् ।

भित्तामा कोरिएको चित्रको सबैभन्दा माथिको लाइनमा रहेको पाँच चित्र मध्ये बीचमा रहेका श्री कृष्ण (कान्हा)लाई टीका लगाएर अन्य चित्रमा क्रमशः सिन्दुरको टिका, कलशको जलद्वारा पूजा गरिन्छ ।

 ‘अष्टिम्की’को पहिलो दिन

‘अष्टिम्की’ अघिल्लो रातमा दर खाइसकेपछि ‘अष्टिम्की’को दिन थारु महिलाहरु दिनभरि व्रत बस्छन् । अष्टिम्कीकै दिन ‘अष्टिम्की’को चित्र बनाउनको लागि पुरुष पनि व्रत बस्ने गर्छन् । यसरी यो दिन थारु महिलाहरुले दिउँसो ११/१२ बजेतिर नुहाईधुवाई गरी अष्टिम्कीमा पूजा गर्नको लागि बिभिन्न थरीको फूल, ज्यामिर, दियो बाल्नको कपासको बत्ति, माटाको दियो, सालको पातको टपरी बनाउने तयारी गर्छन् भने पुरुष चाहिँ अष्टिम्कीको चित्र बनाउन तिर लाग्छन् । अष्टिम्कीको चित्र बनाउनको लागि थारु महिलाहरुले पनि सहयोग गर्ने गर्छन् ।

यसरी चित्र बनाइसकेपछि बेलुका गाउँका सबै थारु महिलाहरुले आ–आफ्नो घरबाट टपरीमा थोरै चामल, दियो, फुल, ज्यामिर,  लिएर लाइबद्ध रुपमा महटावाको घरमा जाने गर्छन् । त्यहाँ गाउँका सबै थारु महिलाहरु जुटीसकेपछि महटावाको श्रीमतीले सबैभन्दा अगाडी पूजा गर्छन् । त्यसपछि अरु अघि सर्छन् ।

गाउँका सबैले पूजा गरिसकेपछि सबैले आ–आफ्नो घरमा गएर दही, फलफूल खाइसकेपछि पुन महटवाको घरमा गई रातभरी सामुहिकमा ‘अष्टिम्की’को गीत गाइन्छ । अष्टिम्कीमा यसप्रकारको गीत हुन्छ:

हरे पहिल छ सिर्जल जल थल धरती
सिरीजी ट गइल हो कुशकै डाब २
सिरजी ट गैल लारी लरीचक साम
सिरजी ट गैल अन्न पुरुष
सिरजी ट गैल डाखी डरीउनक् साग २

‘अष्टिम्की’ दोस्रो दिन    

यसरी रातभरी गीत गाइसकेपछि विहान ६ वजे गाउँभरीका सबै थारु महिलाहरुले आ–आफ्नो टपरीमा रहेको बलिरहेको दियो ‘दिप पज्वलन’, ज्यामिर, फूल लिएर लाइनबद्धमा नजिकैको खोलामा पुग्छन् । पानीमा गएर लाइन लागेर बलिरहेको दियो ‘दीप पज्वलन’, ज्यामिर, फूल एकसाथ बगाउने गर्छन् ।

यसदिन बगाएको ज्यामिर धेरै मिठो हुने गरेको थारु जानकारहरु बताउँछन् । यसरी थारु महिलाहरुले बलिरहेका दियो ‘दीप पज्वलन’, लंगी, फूल बगाई सकेपछि नुहाई धुवाई गरी आ–आफ्नो घरमा जन्छन् । अघिल्लो दिन जस्तै भात, तीनथरीको तरकारी, अन्य मिठा मिठा परिकार आ–आफ्नो दाजुभाइको नाममा निकल्ने (कहार्ने) गर्छन् ।

यसरी दुई दिनसम्म थारु महिलाहरु वर्षको एकचोटी आउने महान पर्व अष्टिम्की मनाउने गर्छन् । यो पर्व मनाउन पाउने थारु महिलाहरुको आफ्नो लागि ठूलो खुशी र स्वतन्त्रताको दिन पनि मान्ने गर्छन् । सधैभरी घरको काममा व्यस्त रहने थारु महिलाहरु अष्टिम्कीको दिन भने कुनै पनि काम गर्नु पर्दैन । सबै काम पुरुषले गर्ने भएकाले थारु महिलाहरुले यस दिनलाई स्वतन्त्रताको दिन मान्ने गर्छन् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • डण्डु चेपाङको रेडियो

    नाम–डण्डु चेपाङ । ठेगाना– घ्याल्चोक, छत्तिवनगैह्रा गाउँ । हुन त यो गाऊँको सबै चेपाङ परिवार अनेक तरहले गरीविसँग जुधिरहेकै छ, तर पनि गाउँमा सबभन्दा गरीव र दुखी को छ ? भनेर सोध्यो भने सबैले भन्छन्, डण्डु चेपाङ ।

  • पर्वतले कसेको गाँठो

    तपस्वीको तपस्थल, ज्ञानीको ज्ञानभूमि, प्रकृतिप्रेमी कविको भाव अङ्कुरित क्षेत्र, विज्ञानको अनुसन्धान पृष्ठभूमि, रोगीको ओखति भण्डार पर्वत मालाले नेपाली सौन्दर्य गाथालाई स्वाभिमानसँगै एकाकार गरेको छ ।

  • नेपाल भारत सम्बन्ध र राष्ट्रपतिको भ्रमण

    नेपाल र भारतको सदियौँ पुरानो कुटनीतिक सम्बन्ध मात्र नभएर रोटी र बेटीको सम्बन्ध अर्थात सामाजिक साँस्कृतिक सम्बन्धलाई नेपाली राजनीतिमा आज अलग ढंगले व्याख्या गर्न थालिएको छ ।

  • म मसानघाटको खरानीबाट जिउँदो भएर आएको मान्छे

    मलाई स्वप्नमा समेत आक्रमणको प्रयास भइरहेको छ भन्ने संकेत आएको थियो । प्रत्यक्ष भौतिक आक्रमणको सम्भावना त थिएन तर अभिचार क्रियाहरुको माध्ययमबाट पनि मानिसलाई कसरी विचलित पार्न सकिन्छ ? कसरी मानसिक रुपमा कमजोर बनाउन सकिन्छ ? भन्ने काम भयो ।

  • राजाका बग्गी गुडाउन बनेको सडकमा ८ लाख गाडी, अनि हर्न निषेध ?

    अल्प अध्ययन, अनुसन्धान तथा पक्षघात (प्यारालाइसिस) भएको सडक पूर्वाधारको उपस्थितिका बिच २०७४ वैशाख १ गतेबाट ध्वनि प्रदुषण कम गर्ने नाममा हर्न बजाउन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । जसरी पनि कार्यान्वयन गरेरै छाड्छौँ भन्ने पदीय दम्भप्रति आफ्नो प्रतिरक्षा गर्नु पर्ने ट्राफिक प्रहरी माहाशाखा चुकेको देखियो ।

सबै हेर्नुहोस
Foreign Employment
Job Vacancy
पछिल्ला समाचारहरु

मेरो पनि भन्नु छ

  • भारतले पाकिस्तान र बंगलादेशको सिमामा पर्खाल लगायो भने नेपालले पाउने भुपरिवेष्ठित देशको अन्तर्राष्ट्रिय अधिकार हनन हुन सक्छ । भारतको कदमले नेपालले आयात गर्ने सबै कुरामा भारतकै भर पर्नुपर्ने हुन सक्छ । त्यसैले सरकारले यो विषयमा अहिल्यैदेखि चनाखो बस्नु जरुरी छ ।

    ​रोशन राइ
  • राजनीति गरेँ भन्दैमा स्कुल तथा क्याम्पसमा आगो लगाउन पाइदैन । आफैले ज्ञान लिने ठाउँमा विनास गरेर के गर्न खोजेका हुन् विद्यार्थी संगठनले ।

    ​दिपा डिएच
  • बिबिसी नेपाली सेवाका प्रमुख रबिन्द्र मिश्र राजनितिमा आउने भन्दा खुसी लागेको छ । हाम्रो आशालाई निरासा नबनाइ दिनु होला । केहि गरेर देखाइदिनु होला ।

    ​लेखराज गिरी
सबै हेर्नुहोस

सोसल मिडिया