MENU

विचार/अनुभूति

USAID

रेबिज रोगबारे त्रास, भ्रम र सत्यता

डा. शेरबहादुर पुन – 

एक महिला छोरीलाई रेबिज सरेको छ कि भन्ने शंका लिएर शुक्रराज ट्रपिकल तथा सरुवा रोग अस्पताल आएको धेरै दिन भएको छैन । डर र त्रासका साथ छोरीसँगै अस्पताल आएकी उनले रेबिजका कारण भाइलाई गुमाएका रहिछन् । भाइ गुमाएकी ति महिलाको छोरीसँग छिमेकीले आफ्ना बच्चा खेल्न दिएनन् ।

आफ्नो छोरीलाई छिमेकका बच्चासँग खेल्न नदिएपछि मात्र उनी छोरीलाई पनि रेबिज सरेको छ कि भन्ने शंका लिएर अस्पताल आएकी थिइन् । पछि कारण खोज्दै जाँदा के थाहा भयो भने छिमेकीलाई बालबच्चा खेल्दा वा एकले अर्कोलाई छुँदा रेबिज सर्छ भन्ने भ्रम रहेछ । 

पहिला रेबिज रोगी भनेर थाहा नपाएको, सँगै बसेर खाना खाएको र पछि रोग पत्ता लागेपछि आफूलाई पनि सरेको छ कि भन्ने त्रासले निदाउनै नसकेको भनेर कयौँ व्यक्ति अस्पतालको सम्पर्क आउने गरेका छन् । जुन अर्को त्रासको उदाहरण हो । 

रेबिजको एउटा सुई लगाए पुग्छ रे नि डाक्टर साब भनेर आउने पनि छन् । कहिलेकाहीँ त रेबिज विरामीलाई देखेको मात्र भए पनि सुई लगाईदिनुस् न भनेर आउँछन् । यस्ता शंका र भ्रम लिएर अस्पताल आउने धेरै छन् ।

समाजमा अझै पनि रेबिजबारे अन्यौलता वा प्रस्ट जानकारी नहुँदा यो समस्या देखिएको हो । स्वास्थ्यकर्मीमा रेबिजबारे पूर्ण जानकारी नहुनु वा उनीहरुको लागि निर्देशिकाको अभाव, अन्धविश्वास, चेतनामुलक कार्यक्रमको कमी, अनुसन्धानको अभाव र यो रोग लागेपछि मृत्युवरण अनिवार्य हुनु लगाएका कारण नागरिकमा अन्यौता र त्रास पैदा हुने गरेको हो । 

रेबिज बेवास्ता गरिएको रोग 

यो जति त्रासयुक्त रोग हो, त्यति नै बेवास्ता गरिएको वा कम चर्चामा आउने रोग पनि हो । हरेक बर्ष सेक्टेम्बर २८ मा मनाउने विश्व रेबिज दिवस कहिले पनि अरु रोगहरु जस्तै मुटु रोग, मधुमेह, क्यान्सर दिवस जस्तो व्यापक रुपमा मनाएको पाईदैन । सूचनाप्रवाह गर्ने सञ्चारमाध्यमले पनि त्यसरी चर्चा गरेको भेटिंदैन । 

यसै विषयमा सेवा दिने हामी (चिकित्साकर्मी) आफÞैं पनि रेबिजÞ दिवसबारे अनविज्ञ देखिन्छौं । सानो समूहले मात्रै रेबिज सम्झने अहिलेको अवस्था हो । रेबिज रोग बारेमा शिक्षण अस्पतालमा पनि विद्यार्थीलाई खासै चासोका साथ अध्यापन गराएको देखिंदैन । नेपालमा बर्षेनी सयौको संख्यामा रेबिजÞका कारणले ज्यान गुमाउने यर्थाथता र गलत उपचार वा सल्लाहको कारणले ज्यान गुमाउन सक्ने जोखिमलाई मध्यनजर गर्ने हो भने रेबिजÞ सम्बन्धी जानकारी हरेक व्यक्ति वा स्वास्थ्यकर्मीले राम्ररी लिनु वा दिनुपर्ने देखिन्छ । 

एक दशक भन्दा बढीको मेरो अनुभवको आधारमा रेबिज रोगबारे देखिएको भ्रम तथा अन्यौललाई केही हदसम्म कम गर्ने र त्यसको निदान गर्ने प्रयास मात्र हो । 

नेपाल सरकारबाट केहि अन्यौल तथा भ्रमबारे सम्बोधन गर्ने गरी जारी गरिएको प्रोटोकोल यस प्रकार छ ।

१) रेबिज रोगीलाई खान दिएको, छोएको, र रेबिजकै कारण ज्यान गएमा मलामीले खोप नलिने । 

२) आलो घाउ नभएको ठाउमा संक्रमितको र्‍याल (थुक) लागेमा ÷खोप नलिने 

३) पशुको मुखमा हात हाली औषधि खुवाउँदा घाउ नभएमा /खोप नलिने 

४) रोगको संकेत देखिनुपूर्व रोगीको जुठो खाएमा /खोप नलिने 

५) रेबिज रोग लागेको जनावरको दुध पिएमा / खोप नलिने 

६) घर खेतको मुसा वा छुचुन्द्रोले टोकेमा / खोप नलिने तर टिटानसको सुइ भने लिने 

७) मन्दिर वरिपरीका बाँदरले केहि चिज खोस्दा टोकेमा / खोप नलिने तर एकै पटक एकै समयमा धेरैलाई टोकेमा स्वास्थ्यकर्मीको सल्लाह अनुसार खोप लिने  

यी बाहेक बढी सोधिने जिज्ञासा यस्ता छन्

१. रेबिज बिरामीलाई हेरचाह गरेको व्यक्तिको ¥याल पर्यो वा छुँदा सर्छ ? सर्दैन

२. रेबिज बिरामीलाई हेरचाह गरेको व्यक्तिको परिवारसँग खेल्दा सर्छ ? सर्दैन

३. टोक्ने कुकुर वा जनावर एक महिनापछि मर्यो के गर्ने ? सुइ लगाउनु पर्दैन किनभने रेबिजÞ लागेको कुकुर भए दश दिन भित्र मर्छ । 

४. कुकुरले केहि महिना अगाडि खुट्टामा वा कुनै अंगमा टोकेमा र त्यसपछि त्यो कुकुरको अवस्था थाहा भएन भने जति सक्दो छिटो सुई लगाउने । 

५. रेबिज रोगीको रगत लागेमा के गर्ने ? सुई लगाउनु पर्दैन किनभने रेबिजÞ भाइरस रगतबाट सर्दैन

६. जंगली जनावरले टोकेमा के गर्ने ? छिटो सुई लगाउने किनभने जंगली जनावरमा रेबिजÞबारे पूरा जानकारी हुँदैन 

७. पालेको सुंगुर, घोड़ा, खरायो वा बाँदरले टोकेमा के गर्ने ? सुई लगाउनु पर्दैन ।

८. गर्भवती महिलाले सुई लगाउने कि नलगाउने ÷बाहिरको कुकुरले टोकेमा सुई लगाउने ।

९. बाहिरको कुकुरले घरको कुकुरलाई टोकेर त्यसको जुठो खाएमा के गर्ने ? लक्षण देखिनसकेको भए लगाउनु पर्दैन ।

१०. रेबिज सुई लगाए अरु स्वास्थ्य जटिलता आउँछ भन्छन् ? सही के हो ? कसै कसैलाई सामान्य जस्तै सुई लगाएको ठाउँमा दुख्ने, बिबिरा आउने, चिलाउने, हल्का ज्वरो आउने हुन सक्दछ । 

११. रेबिजको एउटा मात्र लगाए पुग्ने सुई हुन्छ रे नि ? हुँदैन, पुरै डोज पाँच वटा लगाउनु पर्छ ।

काठमाडौं उपत्यकाभित्र मात्रै होइन बाहिर पनि रेबिजबारे समय समयमा तालिम दिन सके पनि बर्षेनी रेबिजका कारण ज्यान गुमाउनुपर्ने अवस्थामा केहि हदसम्म कमि आउनेछ ।  त्यतिमात्र होइन नागरिकलाई रेबिजबारे उब्जने गरेको शंका, अन्यौता र त्रास पनि समाधान गर्न सहयोग पुग्नेछ । यसबारेमा सरकारले पनि बेलैमा सोच्नुपर्ने देखिन्छ ।

(डा. पुन सरुवा रोग अस्पताल टेकुमा कार्यरत हुनुहुन्छ)

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • यसकारण हात्तीपाईले बिरुद्ध औषधि खानुपर्छ

    विश्व स्वस्थ संगठनका अनुसार नेपाल पनि हात्तीपाइले रोगको जोखिम देशमा पर्छ । नेपाल सरकारले अभियानकै रुपमा बर्षेनी हात्तीपाइले बिरुद्धको औषधि खुवाउने गर्छ ।

  • सबै क्षयरोग सर्दैनन्

    क्षयरोग भन्ने बित्तिकै फोक्सोमा लाग्ने रोग भन्ने बुझिन्छ तर शरीरको नङ र कपालमा बाहेक सबै अंगमा क्षयरोग लाग्छ । क्षयरोगका किटाणुले पहिला आक्रमण गर्ने ठाउँ भनेको फोक्सो हो । शरीरमा माइकोब्याक्टेरियम ट्युबरकुलोसिस नामको सुक्ष्म जीवाणुको संक्रमणले क्षयरोग लाग्छ ।

  • धुवाँ धुलोबाट आँखालाई यसरी जोगाउनुहोस्

    काठमाडौंमा अहिले जताततै धुवाँधुलो बढेको छ । यसले वातावरणलाई त असर गरेकै छ नै । मानिसको स्वास्थ्यलाई पनि जोखिम बढाएको छ । धुवाँधुलोले आँखालाई झन् बढि असर गरिरहेको छ । आँखाको परेलामा धुलो जम्ने र त्यसले इन्फेक्सन गराउने गर्दछ ।

  • विश्वकप छनौट खेल्ने सम्भावना सकिएको छैन

    आजको खेलमा खेलाडीहरुले एकदमै राम्रो खेलेका छन् । आजको खेलमा हामीले धेरै सुधार्छौ भनेर अस्तीको खेल पछि भनेका थियौं, आज भनेजस्तो नै भयो । ज्ञानु (ज्ञानेन्द्र मल्ल)ले धेरै राम्रो खेलेका छन् । धेरै लामो समयपछि उसले आफूलाई फेरि प्रमाणित गरेर देखाएको छ ।

  • सियाम रिपको मसाज र नोम पेन्हको फसाद

    सियाम रिप । कम्बोडियाको नामी पर्यटकिय शहर । सियाम रिपमा अवस्थित विश्व सम्पदा सूचिको एक प्रख्यात दर्शनीय स्थल हो-एङ्करवात । यो विश्वविख्यात पुरातात्विक मन्दिरमा पुगेका जो कोहीले पनि बयान गरेर नथाक्ने ।

सबै हेर्नुहोस
Job Vacancy
Foreign Employment Banner
पछिल्ला समाचारहरु

मेरो पनि भन्नु छ

  • भारतले पाकिस्तान र बंगलादेशको सिमामा पर्खाल लगायो भने नेपालले पाउने भुपरिवेष्ठित देशको अन्तर्राष्ट्रिय अधिकार हनन हुन सक्छ । भारतको कदमले नेपालले आयात गर्ने सबै कुरामा भारतकै भर पर्नुपर्ने हुन सक्छ । त्यसैले सरकारले यो विषयमा अहिल्यैदेखि चनाखो बस्नु जरुरी छ ।

    ​रोशन राइ
  • राजनीति गरेँ भन्दैमा स्कुल तथा क्याम्पसमा आगो लगाउन पाइदैन । आफैले ज्ञान लिने ठाउँमा विनास गरेर के गर्न खोजेका हुन् विद्यार्थी संगठनले ।

    ​दिपा डिएच
  • बिबिसी नेपाली सेवाका प्रमुख रबिन्द्र मिश्र राजनितिमा आउने भन्दा खुसी लागेको छ । हाम्रो आशालाई निरासा नबनाइ दिनु होला । केहि गरेर देखाइदिनु होला ।

    ​लेखराज गिरी
सबै हेर्नुहोस

सोसल मिडिया