MENU

विचार/अनुभूति

उम्मेद्वार र जनप्रतिनिधिको पारदर्शिता र जवाफदेही

टंकराज अर्याल –

नेपालको संविधानको धारा ५६ ले हाम्रो मुलुकको राज्यव्यवस्थालाई संघ, प्रदेश र स्थानीय तहमा विभक्त गरेको छ । वर्तमान व्यवस्थाअनुसारको स्थानीय तहलाई प्रक्षेपित अधिकारबाट यस तहबाटै नागरिक र सरकारबीच सर्वाधिक निकटस्थ सम्बन्ध कायम हुने देखिएको छ ।

संविधानमा स्थानीय तहको अधिकारक्षेत्रका विषयलाई  अनुसूची ८ ले निर्दिष्ट गरिदिएको छ भने अनुसूची ९ ले संघ र प्रदेशसँगै स्थानीय तहका साझेदारीबाट सम्पादित हुने कार्यक्षेत्रका विषय पनि तोकिदिएको छ । साबिकका स्थानीय निकायहरू सामान्यतः नेपाल सरकारको कार्यपालिकीय अधिकारक्षेत्रको प्रत्यायोजित अधिकारअन्तर्गत परिचालित थिए । 

सिद्धान्ततः अब स्थानीय तह भने धेरै कुरामा स्वायत्त र केही कुरामा मात्र संघीय वा प्रादेशिक तहका विधायिकी, कार्यपालिकीय र न्यायिक निर्देशबाट सञ्चालित हुने देखिएका छन् । यसर्थ अब स्थानीय तहबाट आफ्नै क्षमतामा धेरै विधायिकी र कार्यपालिकीय कार्य सम्पादन गर्नुपर्ने संवैधानिक दायित्व निर्धारित भएको छ ।

यो संवैधानिक व्यवस्थाले एकातिर स्थानीय सरकारलाई स्वायत्त र अधिकारसम्पन्न बनाएको छ, अर्कातिर नागरिकलाई घरदैलामै  सेवा दिन सक्षम सरकार उपस्थित गराएको छ । स्थानीय तह अर्थात् गाउँपालिका र नगरपालिका  यसरी अधिकारसम्पन्न भएपछि तिनको नेतृत्व तथा प्रशासनमा सुशासन र उत्तरदायित्वको प्रत्याभूति पनि त्यत्तिकै आवश्यक देखिएको छ ।

गाउँपालिका र नगरपाललिकाको नेतृत्व गर्ने पदाधिकारीहरू मुख्य गरी अध्यक्ष, उपाध्यक्ष,  मेयर, उपमेयर र वडाअध्यक्षहरूसँग स्थानीय विकास र नागरिकलाई सहज सेवासुविधा उपलब्ध गराउने गहन जिम्मेवारी रहन्छ ।

विकास र आधारभूत सेवाको कार्यभार बहन गर्ने स्थानीय तहको नेतृत्व जिम्मेवार, दूरदर्शी, स्वच्छ र पारदर्शी हुन अनिवार्य छ । राष्ट्रिय राजनीतिक नेतृत्वमा इमान्दारी र सदाचारको कमीको अनुभव गरिएको वर्तमान परिप्रेक्ष्यमा स्थानीय तहको भावी नेतृत्वप्रति पनि सन्देह उत्पन्न हुनु अनौठो होइन । यस्तो सन्देहपूर्ण अवस्था सिर्जना हुन नदिन स्थानीय तहको नेतृत्वका प्रत्याशी बनेकाहरूको पारदर्शिता र सदाचारको प्रतिबद्धता आज सबैको माग भएको छ ।

स्थानीय सरकारको प्रमुख र उपप्रमुख तथा अन्य पदमा उम्मेद्वार हुने व्यक्ति प्रायः स्थानीय हुन्छन् । पर्यटक उम्मेद्वार हुने र जित्ने सम्भावना निकै कम देखिन्छ । स्थानीय उम्मेद्वारलाई स्थानीय नागरिकहरूले चिनेकै हुन्छन् तर पनि उम्मेद्वारको सबै कुरा जनतालाई थाहा हुँदैन ।

यसैले स्थानीय सरकारको नेतृत्व अधिकतम पारदर्शी र सदाचारी व्यक्तिबाट हुने कुरा सुनिश्चित हुनु अपरिहार्य छ । यसैले मतदाताले उम्मेद्वारहरूको पारदर्शिता र सदाचारको खोजी गर्नु आवश्यक छ भने उम्मेद्वारले पनि पारदर्शिता र सदाचारको सुनिश्चितता प्रर्दशन गर्नु आवश्यक छ ।

उम्मेद्वारले पनि मतदातासामु आफ्नो पारदर्शिता र सदाचारको सुनिश्चितता दिन आफ्ना  निश्चित पक्षहरू सार्वजनिक गर्नुपर्दछ । चुनावका दौरान यस्ता कुराको सार्वजनिकीकरण गर्दा उम्मेद्वारको कानुनको शासन, सुशासन तथा उत्तरदायित्वका मान्यताप्रतिको उसको विश्वास र निष्ठाको बारेमा जान्ने अवसर मतदातालाई हुन्छ । यस अवसरले मतदाताले असल उम्मेद्वारलाई छान्नमा आवश्यक सहयोग, सर्मथन र प्रोत्साहन गर्न सक्दछन् । 

उम्मेद्वार वा निर्वाचित जनप्रतिनिधिले स्वतस्पूmर्त रूपमा घोषणा नगरेकोमा मतदाताले जागरूप भई यी बिषयमा जानकारी माग्नुपर्छ । यस्ता मागले उम्मेद्वार तथा निर्वाचित प्रतिनिधिमा सुशासन र उत्तरदायित्वको निष्ठा बढाउनुपर्ने दबाब पर्छ ।  

जानकारी माग्ना र लिनाले उम्मेद्वारको सार्वजनिक आचरण,  योजना र प्रवृत्ति थाहा हुन्छ र उम्मेद्वारहरूमध्येको सबैभन्दा इमान्दार र जिम्मेवार देखिएको व्यक्तिलाई प्रतिनिधि बनाउने निर्णय लिन सघाउ पुग्छ । यसबाट भ्रष्टाचारको रोकथाममा नागरिक योगदान पुग्छ ।

यसका लागि ध्यान दिनुपर्ने पक्ष यस्ता छन् :

१‍. उम्मेद्वारको धारणा तथा योजना 

उम्मेद्वारले विकास, सुशासन, पारदर्शिता, नागरिक अधिकारको बारेमा के कस्तो धारण छ स्पष्ट राख्नुपर्दछ । तिनको व्यवस्था र प्रचलनका लागि केकस्तो योजना आवश्यकताको पर्दछ स्पष्ट धारणा मतदाताले माग्नुपर्छ ।

उम्मेद्वारको यी विषयको धारणाले स्थानीय अवस्था, सामाजिक आवश्यकता र समसामयिक विषयप्रति ऊ कति सचेत, संवेदनशील र समर्पित छ भन्ने कुरा बाहिर आउँछ । यो असल व्यक्तिलाई स्थानीय निकायमा छान्ने महत्त्वपूर्ण आधार हो । 

२. समस्याको पहिचान र प्राथमिकता

उम्मेद्वारले आफुले नेतृत्व गर्छु भनेको निकायमा भएका समस्या, सवल पक्षहरू र सम्भावनाहरू केके छन् ? त्यसलाई कसरी प्राथमिकतामा राखेको छ ?  त्यसले कसरी स्थानीय विकासमा योगदान र जीवनस्तर उकास्न के योगदान दिन सक्छ ?

यस्ता प्रश्नको उत्तरसहितको घोषणाले मतदातालाई उम्मेद्वारमध्येको उपयुक्त व्यक्तिलाई मतदान गर्ने निर्णयमा पुग्न मतदातालाई सक्षम बनाउँछ । तसर्थ उम्मेद्वारले बुझेको स्थानीय समस्याहरू र समाधानको लागि प्राथमिकताकरणको बारेमा उम्मेद्वारसँग प्रश्न गर्नु अवाश्यक छ । 

३. पार्टीको राष्ट्रिय होइन, स्थानीय घोषणापत्र र प्राथमिकता

राजनीतिक दलका घोषणापत्रहेर्दा स्थानीय तहको सरकारका लागि भन्दा संघीय वा प्रादेशिक तहको चुनावका लागि महत्त्व राख्ने विषय जस्ता देखिएका छन् । स्थानीय तहको चुनावमा दलको स्थानीय तहकै दृष्टिकोण र विशेष गरी उम्मेद्वारको व्यक्तिगत सोच, योजना र सङ्कल्पको अर्थ बढी हुन्छ ।  

यसैले मतदाताले उम्मेद्वारसँग स्थानीय घोषणापत्र माग गर्नुपर्दछ । स्थानीय घोषणापत्रमा स्थानीय विकासका योजना केके छन् ? केके कुरा प्राथमिकतामा छन् ? व्यवस्थापनको रणनीतिक योजना के छ ? जस्ता कुरामा जानकारी भएको घोषणापत्र मतदातामा पुगेमा मतदातालाई उत्तम योजनासहितको प्रतिनिधि चयन गर्ने निर्णय लिन सजिलो हुन्छ ।

४. उम्मेद्वारको सम्पत्तिको खुलासा 

सार्वजनिक पदमा जाने व्यक्तिहरूले सम्पत्तिप्रतिको लोभ र आशक्तिका कारण सार्वजनिक पदाधिकारी बदनाम र भ्रष्ट बनेका अनेक उदाहरण छन् । यसैले स्थानीय तहका निर्वाचनका उम्मेद्वारले मतदातासमक्ष आफ्नो र पारिवारिक सम्पत्ति तथा आयआर्जनका स्रोत खुलस्त गर्नुपर्छ ।

मतदानपूर्व गरिएको यस्तो खुलस्तताका आधारमा पछिल्ला वर्षमा सम्पत्तिको लेखाजोखा र तुलना गर्न सकिने भएकोले यसले सदाचारमा रहेर काम गर्न जनप्रतिनिधिलाई सहज हुनेछ । भ्रष्टाचार र अनियमिताका लान्छनाबाट सफाइ लिने सबैभन्दा स्वाभामिक तरिका यही हो । यसले भ्रष्टाचारको रोकथाममा टेवा पुग्छ ।  

५. करचुक्ता विवरणको खुलासा

स्थानीय सरकारको आर्थिक सा्रेतमध्ये कर प्रमुख हो । स्थानीय सरकारको नेतृत्वमा जाने व्यक्तिले आफू नियमित रूपमा कर तिर्दछ वा तिर्दैन भन्ने कुरा महत्त्वपूर्ण विषय हो ।

यसैले आफ्नो करचुक्ता भएको र बाँकीबक्यौता नरहेको घोषणा गरेको उम्मेद्वारलाई मतदाताले रुचाएर मतदान गर्न सक्छन् । यो कुरा निर्वाचित भैसकेपछि पनि उत्तिकै हिसाबले लागू हुन्छ । 

६. स्वार्थ बाझिने कुराको घोषणा

आफूलाई व्यक्तिगत फाइदा हुने गरी कानुन बनाउने र नीति तर्जुमा गर्ने गरी भएका घटना धेरै  छन् । यसैले सार्वजनिक पदमा बस्दा व्यक्तिगत लाभका लागि सो पदको दुरुपयोग हुने छैन् भन्ने कुराको निश्चितता प्रदान गर्नका लागि  स्वार्थ बाझिने अवस्थामा तदविषयमा सार्वजनिक पदको प्रयोग नगरिने कुराको घोषणा गरिनुपर्छ ।

यो स्वार्थ बाझिने कुराको घोषणा पदमा गएपछि पनि निरन्तर रूपमा गर्नुपर्दछ । यस्तो घोषणाले सदाचारलाई बढाउने काम गर्दछ । 

७. चुनाव खर्चको स्रोत र खर्चसहितको आर्थिक विवरणको खुलासा

चुनावसँग सम्बन्धित खर्चका लागि कुन स्रोतको प्रयोग गरियो र कति खर्च भयो भन्ने कुरा सार्वजनिक गर्नु उम्मेद्वारको महत्त्वपूर्ण कर्तव्य हो । खर्चको सम्बन्धमा चुनाव आचारसंहिताले पनि सीमा निर्धारण गरेको हुन्छ ।

चुनावको बेला आर्थिक सहयोग गर्ने व्यक्तिको हितअनुकुल पछि निर्णय हुने छैन भन्ने कुरा सुनिश्चित पार्नका लागि यसको चुनावका क्रममा भएको चुनावी आयव्ययको विवरण सबै उम्मेद्वारले सार्वजनिक गर्नुपर्छ ।  यसले पारदर्शी र स्वच्छ चुनावको सुनिश्चितामा टेवा पुग्छ । 

८. कुनै आरोप वा मुद्दाको जानकारी

निश्चित मुद्दामा सजाय पाएका व्यक्तिहरू उम्मेद्वार बन्न नपाउने गरी कानुनमा उल्लेख गरिएको छ । तर सजाय नपाएको तर आरोप लागेको अवस्था छ भने पनि उम्मेद्वारले सार्वजनिक रूपमा त्यस कुराको बारेमा जानकारी दिनुपर्दछ ।

मतदातालाई उम्मेद्वारको पृष्ठभूमि र उसमाथि लागेका कुनै पनि फौजदारी तथा आर्थिक हिनामिनाका आरोपहरूको बारेमा जान्ने अधिकार छ । यो कुरा निर्वाचित प्रतिनिधिको हकमा पनि त्यत्तिकै लागू हुन्छ । 

९. सामाजिक वा सामुदायिक बाँकीबक्यौताको खुलासा

 कुनै पनि संस्थालाई उम्मेद्वारले कुनै कुरा तिर्नबुझाउन बाँकीबक्यौता रहेका भए त्यसको बारेमा पनि घोषणा गर्नु पर्दछ । पेस्की लिएको, कर्जा लिएको, पुस्तकालयको पुस्तक, सामुदायिक संस्थाका दायित्वहरूबारे उम्मेद्वारले मतदातासामु स्पष्ट विवरण उपलब्ध गराउनुपर्छ । 

१०. व्यतिगत विवरण र सामाजिक योगदान

व्यक्तिको क्षमता र उसले विगतमा गरेकाका कार्यले उम्मेद्वारको बारेमा मतदातालाई निर्णय लिनमा सहयोग पुग्दछ । यसैले उम्मेद्वार आफ्नो विशेष क्षमता, योग्गता, शैक्षिक योग्यता, विगतमा गरेका सामाजिक कार्यको विवरण, आफूले सम्पादन गरेका सफल कार्ययोजना र तिनले उत्पन्न गरेका सामाजिक लाभ र सार्वजनिक भलाइका पाटा आदिको बारेमा पनि मतदातलाई जानकारी दिनु उम्मेद्वारको कर्तव्य हो । 

माथि लेखिएका कुरा उम्मेद्वार तथा निर्वाचित प्रतिनिधिले घोषणा गर्ने जिममेवारीका कुरा हुन् । उम्मेद्वार र प्रतिनिधिले घोषणा नगरेमा मतदाता नागरिकले माग गर्ने विषय हुन् । निर्वाचित हुने प्रतिनिधिको कामको लेखाजोखा र अनुगमन गर्ने महत्त्वपूर्ण आधार भनेकै यिनै कुरा हुन् ।  

स्थानीय सञ्चारका माध्ययमले पनि यस्ता सूचना तथा जानकारी माग गरी नागरिकमा प्रवाह गर्नुपर्दछ । माथिका केही विषय उम्मेद्वारीको चरणमा बढी उपयोगी हुन्छन तर ती सबै कुरा चुनाव सम्पन्न भएपछि झन महत्त्वपूर्ण हुन्छ ।  यस्ता विषयमा सम्बन्धित क्षेत्रका वासिन्दा र नागरिकको सचेतना र अग्रसरता आवश्यक हुन्छ ।

यस्ता कुराको माध्यमबाटै उम्मेद्वार र निर्वाचित प्रतिनीधिलाई पारदर्र्शी, जिम्मेवार, सदाचारी र सफल बनाउन योगदान पुग्छ । सचेत नागरिक बनौँ, उपयुक्त उम्मेद्वारको छनोटमार्फत् स्थानीय सरकारलाई जिम्मेवार बनाऊँ । सुशासनयुक्त स्थानीय सरकार बनाउन योगदान गरेर लोकतन्त्रलाई मजबुत बनाऔँ । 

 

Mitsubishi

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • सिन्डिकेट एक्सप्रेस : घोक्राएर खाँद्छ, उफार्दै लान्छ

    सिट मात्र भरिएर हुँदैन, टेक्ने र झुण्डिने ठाउँ समेत नभर्दासम्म गाडीवालाको चित्त बुझ्दैन । नत्र बस साहुको खल्ती भरिँदैन । सुरुमा रित्तै रहेको बस जसरी पनि बसवालाले भर्छ । केही लागेन भने घण्टौं पर्खाउँछ । वर आएर पनि फेरि पहिल्यैकै ठाउँमा फर्काउँछ । बोकेर, उचालेर, झ्याँकुटी पारेर, लोभ्याएर, फकाएर जसरी पनि मान्छे खाँद्छ ।

  • विचरा बोर्डिङका विद्यार्थी : जेलसरी जिन्दगी, व्यवहारिक ज्ञान शून्य

    ९८ प्रतिशत ल्याएर पास गरिरहेको छोरोलाई घर परिवारलगायत व्यवहारिक पक्ष केही पनि थाहा हुँदैन । थाहा होस् पनि कसरी उसलाई परिक्षामा कसरी प्रतिशत बढाउने फर्मुला बाहेक अरु केही सिकाइएन। सबै किताबका फर्मुला कण्ठ बनाइयो तर उसलाई जिन्दगीको फर्मुला कहिल्यै सिकाइएन।

  • संस्कृतभाषा र धर्म–संस्कृति–शिक्षाका बालपाठ्यपुस्तक

    वर्तमान परिस्थितिमा नयाँ पुस्तामा धार्मिक–साँस्कृतिक जागरणको आव¬श्यकता अनुभव गरेर लामो समयदेखि संस्कृत भाषाको र वैदिक हिन्दु धर्म–संस्कृतिको अध्ययन, मनन, आचरण र प्रचार–प्रसारमा संलग्न हुँदै आएको स्वाद्ध्यायशाला¬कुटुम्ब यसतर्फ अग्रसर भैरहेको छ ।

  • भर्ना अभियानको तामझाम : गुणस्तर सुधारमा किन जाँदैन ध्यान ?

    भर्ना अभियान बिगतमा पनि हामीले हेरेकै हौँ । अहिले पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन खोजिएको छ । हरेक वर्ष सरकारी निकायबाट तामझाम देखाउने क्रम यो वर्ष पनि चलेकै छ । तर विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयमा किन आएनन् ? कसरी विद्यार्थीलाई आकर्षण गर्ने ?

  • एमाले–माओवादी एकता : मासिने पालो अब कसको ?

    भारतले नमिलाइदिएसम्म एक अर्काका शत्रु रहेका एमाले र माओवादी मिलाप भएर तालमेल गरेर चुनावमा जाँदा कांग्रेस सकियो । यी दुई कम्युनिष्ट जोडिएर एउटै पार्टी बनाउने क्रम चल्दैछ यस बेला ।तर एउटा शक्ति अर्का विरूद्ध प्रयोग भएर क्रमै सँग एक–अर्कालाई मास्ने विदेशी दाउ रोकिएको छैन नेपाली राजनीतिमा ।प्रश्न बाँकी छ, मासिने पालो अब कसको ?

सबै हेर्नुहोस
Skill Training
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया