MENU

बातावरण-कृषि

Ncell Axiata
chhaka panja

भाले गोहीको अभाव, हुर्काउनै कठिन

राधेश्याम खतिवडा/उज्यालो । 

चितवन, असार २६ – विश्वमा नै संक्कटापन्न सूचिमा रहेको गोही संरक्षणमा चुनौती देखिएको छ । नेपालको चितवन र बर्दियामा मात्र पाइने घडियाल गोही संकटमा परेका छन् । संरक्षित जनावरको रुपमा रहेको गोही उचित संरक्षण हुन नसके केही वर्षमा चितवनबाट लोप हुनसक्ने खतरा बढेको संरक्षणकर्मीले बताएका छन् ।

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा गएको १६ वर्षको अध्ययनले पनि गोही लोप हुँदै गएको देखाएको छ । गएको १५–२० वर्षको अन्तरालमा निकुञ्जबाट आठ सय ८१ गोही राप्ती र नारायणी नदीमा छाडिएको निकुञ्जको तथ्याङ्कमा उल्लेख  छ । जति गोही नदीमा छोडिएको पछि गणनामा १० प्रतिशत मात्र भेटिने गरेका छन् । सन् २०१६ मा गणना गर्दा ती दुई नदीमा १६६ गोही फेला परेका थिए । देशभरका अन्य नदीमा समेत गरी यो संख्या १९८ रहेको थियो । 

संकटमा घडियाल गोही

घडियाल गोही संरक्षण गर्नका लागि चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जले गोही संरक्षण केन्द्र स्थापना गरेर काम गर्दै आएको छ । संरक्षण केन्द्रबाट हुर्काएर प्राकृतिक वासस्थानको लागि गोहीलाई नदीमा छाडिने गरिएको छ । राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐनमा संरक्षित जनावरका रुपमा रहेको घडियाल गोही नेपालबाट हराउँदै गएपछि संरक्षणको विकल्प खोजिए पनि सफल हुन नसकेको संरक्षणविद्हरु बताउँछन् । 

घडियाल गोही लोप हुनुमा वासस्थानको रुपमा रहेको ठूला नदीको पानीको सतह घटेर वासस्थानको विनाश हुँदै जानु पहिलो कारण बनेको छ । सँगै नदीमा गोहीको आहरा कम हुनु अर्को कारण रहेको पाइएको छ । खानाको रुपमा रहेका माछा मारिएपछि गोही खानाको खोजीमा अन्यत्र जाने क्रममा भारत पलायन भएकाले पनि नेपालमा घडियाल घटेको  निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत रामचन्द्र कंडेलले बताउनुभयो ।

भारतीय सीमा क्षेत्रस्थित नदीमा निर्मित ड्याम खोल्ने क्रममा भारत पसेका गोही फिर्ता आउन नसक्दा नेपालमा रहेका गोहीको सङ्ख्यामा कमी आएको बताइन्छ ।  वर्षाको समयमा बाढीका बेला भारतीय सीमातिरका ड्यामका ढोका खोलिएपछि बाढीसँगै गएका गोही हिउँदका बेला प्रजननका समयमा नेपाल फर्किंदा नदीमा पानीको सतह कम भइसकेको हुनाले पनि फर्कने वातावरण नबनेको उहाँले बताउनुभयो ।

गोही संरक्षणमा निकुञ्जको प्रयास

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज स्थापना भएदेखि नै घडियाल गोहीको संरक्षण सुरु भएको हो । सन १९७८मा निकुञ्जमा नै गोही प्रजनन केन्द्र स्थापना गरी घडियाल गोहीको सङ्ख्या बढाउन गरिएको पहल अहिले पनि जारी छ । केन्द्रमा ५०० हाराहारी गोही रहेका छन् । 

केन्द्रमा हुर्काइएका गोही ६ बर्षसम्म पालेर राखिने गरिएको छ । आकारको हिसाबले ठूला गोहीहरु सात मिटरसम्म लामो हुने गर्छन् । तर नदीमा छाडिने गोही भने झन्डै पाँच—छ वर्षमा डेढ मिटर जति लामो भएपछि छाडिने गरिन्छ । लामो समय र धेरै खर्च गरेर हुकाई नदीमा छाडिएका गोही हराउदै जानुले थप समस्या भएको निकुञ्जका अधिकारीहरु बताउँछन् । 

विश्वमा पाइने २१ जातका गोहीमध्ये नेपालमा मगर र घडियाल गोही पाईन्छ । हरेक बर्ष सिमसार दिवसको अवसरमा निकुञ्जले गोही नदीमा छाडदै आएको छ । बर्दिया राष्टिय निकुञ्जमा पनि गोही संरक्षण एवम् प्रजनन केन्द्र रहेको छ । 

भाले गोही मर्दा तनाव

घडियाल गोहीको भाले मर्दा समस्या देखिएको छ । संरक्षण केन्द्रमा रहेका दुईवटा भालेमध्ये एउटा मरेपछि घडियाल गोहीलाई भालेको अभाव भएको हो । राप्ती नदीमा रहेको एउटा भाले घडियाल गएको महिना मरेपछि राप्ती र नारायणीमा रहेका एक सय ६५ वटा पोथी प्रजननको अवसरबाट वञ्चित भएका छन् ।

नदीमा भएको एकमात्र भाले घडियाल मरेपछि चिन्ता थपिएको बताउँदै प्रमुख संरक्षण अधिकृत कंडेलले  समस्या समाधानका लागि भारतको कतर्नियाघाट नजिकै बर्दियाको बबई नदीबाट घडियालको भाले छोपेर ल्याउन पहल सुरु गरिएको बताउनुभयो । 

घडियाल संरक्षण केन्द्रमा प्रजननयोग्य १२ वटा पोथी घडियालको लागि एउटा मात्र भाले रहेको उहाँले जानकारी दिनुभयो । बर्दियाको बबई नदीमा ३० वटा घडियाल छन् । त्यहाँ तीनवटा भाले घडियाल रहेको अनुमान छ । गएको जाडो याममा त्रिवेणीमा एउटा भाले घडियाल गोही देखिएको भए पनि पछिल्लो समय त्यो गोही पनि देखिएको छैन । गोही प्रजनन केन्द्र कसरामा पनि एउटा मात्रै भाले गोही रहेको छ । 

यसरी हुर्काइन्छ गोही

एक वर्षमा यहाँ करिब २५० सम्म बच्चा निकाल्ने गरिएको छ । बर्दियामा रहेको गोही केन्द्रले गएको वर्षदेखि मात्रै बच्चा कोरल्न थालेको छ । चैत महिना घडियाल गोहीले फुल (अण्डा) पार्ने समय हो । चैतको अन्त्यसम्म पोथी घडियालले राप्ती नदी किनारको बालुवामा ५० सेन्टिमिटरसम्म गहिरो खाल्डो बनाएर अण्डा पार्ने गर्दछ । 

घडियालले एकपटकमा ५० वटा अण्डा पार्छ । घडियालले अण्डालाई खाल्डोमा दुईदेखि तीन तह बनाएर बालुवाले पुर्ने र ती केही अण्डाहरु खोजेर संरक्षण केन्द्रमा ल्याउने गरिएको घडियाल संरक्षण केन्द्र कसराका प्रमुख बेदबहादुर खड्काले बताउनुभयो । 

अण्डालाई ३० देखि ३२ डिग्री तापक्रममा राखेपछि त्यसबाट ७० देखि ९० दिनमा बच्चा निस्कन्छ । घडियाल गोहीको नवजात बच्चा ३० सेन्टिमिटरसम्म लामो हुन्छ । बयस्क घडियाल सामान्यतया पाँच मिटर लामो हुन्छ । १५ देखि २० वर्षको उमेरमा गोहीको लिङ्ग पहिचान हुने गर्दछ । राप्ती र नारायणी नदीमा गोहीको अन्डा सङ्कलन गरी प्रजनन केन्द्रमा लगेर बच्चा कोरल्ने गरिन्छ ।

 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • ​केही दिन मौसममा सुधार नआउने

    काठमाडौं, असोज ५ – काठमाण्डौं उपत्यकासहित देशभरी कै मौसम बिहीबार खुल्ने सम्भावना नभएको मौसमविद्ले बताएका छन् ।

  • मनसुनी गतिविधि र जलवाष्पयुक्त हावाको कमजोरीले गर्मी बढ्यो

    काठमाडौं, भदौ ३१ – मनसुनी गतिविधि कमजोर रहेको र जलवाष्पयुक्त हावाको विकास हुन नसक्दा केही दिनयता मुलुकको तापक्रम एक्कासि वृद्धि भएको छ ।

  • वातावरण संरक्षणमा काम गर्न स्थानीय तहलाई सरकारको निर्देशन

    काठमाडौं, भदौ ३१ – सरकारले सबै स्थानीय तहलाई वातावरणीय संरक्षणमा काम गर्न निर्देशन दिएको छ । संघीय मामिला तथा स्थानीय विकास मन्त्रालयले वातावरण संरक्षणका लागि तत्कालीन र दीर्घकालिन रुपमा गर्नुपर्ने काम एवम् प्रदूषण नियन्त्रणका लागि अन्य उपायसम्बन्धी दशबुँदे परिपत्र जारी गर्दै ७ सय ५३ वटै स्थानीय तहलाई पत्राचार गरेको हो ।

  • बाढीले गैँडाका धेरै बच्चा बगाएको अनुमान

    चितवन, भदौ ३० – साउन अन्तिम हप्ता आएको बाढीका कारण चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जमा रहेका दुर्लभ वन्यजन्तु एकसिंगे गैँडाका धेरै बच्चा बगाएको अनुमान गरिएको छ । जसका कारण आउँदो वर्ष निकुञ्जमा गैँडा गणना गर्नुपर्ने प्रस्ताव निकुञ्ज कार्यालयले गरेको छ ।

  • ‘दुर्लभ पाटेबाघ हेर्न बर्दिया निकुञ्ज जाऔँ’ (तस्बिरसहित)

    दिउँसो २ बजे निकुञ्जबाट शुरु भएको जंगल सफारीको टोली अपराह्न ४ बजे झण्डै १० किलोमिटर उत्तर बाल्कुने नजिकै पुग्यो । सडक छेउमै १० मिटर पर आराम गर्दै थियो विश्वकै दुर्लभ पाटेबाघ ।

सबै हेर्नुहोस
western union
nepali women
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया