MENU

विचार/अनुभूति

Ncell Axiata
NIC Asia

बिर्सने रोग (डिमेन्सिया) के हो ?

डा. इशा ढुंगाना श्रेष्ठ

 
आफैले राखेको सामान एकछिनपछि कहाँ राखियो, बिर्सियो, कहिँ जान निस्किएको बाटो बिर्सने, एकैछिन अगाडि के भएको थियो यादै हुँदैन । यो समस्या धेरैलाई हुन्छ जसलाई मेडिकल भाषामा डिमेन्सिया भनिन्छ, बिर्सने रोग । बिर्सने बानि छ भन्दैमा सबैलाई डिमेन्सिया नै भएको छ भन्ने हुँदैन । यो उमेर बढ्दै जाँदा देखिने समस्या हो । 

के भएमा डिमेन्सिया हुन्छ ?

 
बिस्तारै सोच्ने क्षमता कम हुँदै जाँने 
कुरा सम्झन नसक्ने
गइरहेको ठाउँ नौलो लाग्ने 
बोल्नलाई शब्द नआउने, सोच्नुपर्ने
यो क्रमिक हुने प्रक्रिया हो, जसमा गिदिभित्रको नसा कमजोर हुँदै जान्छ, मेडिकलक भाषामा यसलाई न्यूयो डिजेनरेटिभ, न्यूरो कङ्निटिभ डिसअर्डर पनि भनिन्छ । उमेर बढ्दै जाँदा मानिसको मस्तिष्क पनि कमजोर हुँदै जान्छन् । दिमागमा भएका स्नायुहरु, जसले मानिसको सोच्ने, सम्झने काम गर्छन्, त्यस्ता स्नायु नियन्त्रणको लागि आवश्यक केही रसायनको तह घटबढ हुन्छ । प्राय यो समस्या ६० देखि ६५ वर्ष नाघेपछि देखिन्छ तर हिजोआज डिमेन्सियाका बिरामीहरु ५०, ५५ वर्ष उमेरसमुहका पनि भेटिएका छन् । ८० वर्षभन्दा माथि उमेर कटेपछि ९० प्रतिशत भन्दा धेरैलाई यो समस्या देखिन्छ ।
 
सबै बिर्सने समस्या डिमेन्सिया होइन । कामको धेरै चाप भएको बेलामा बिर्सने, धेरै सोच्ने बानिले, चिन्ता भएमा, डिप्रेशनको समयमा पनि बिर्सन सकिन्छ तर यस्ता समस्या डिमेन्सिया होइनन् ।

प्रकार

अल्जाएमर्सको कारण हुने डिमेन्सिया – ५० देखि ७० प्रतिशत जति मानिसमा यो खालको डिमेन्सिया हुन्छ । दिमागको नसा कमजोर हुने, नसाको काम नियन्त्रण गर्ने रसायन घटबढ हुने । यस्ता बिरामीले भर्खरै के के भएको छ भन्ने कुराहरु बिर्सन्छन्, उनीहरुले पहिलेका कुराहरु सम्झन सक्छन् । भास्कुलर डिमेन्सिया – २० प्रतिशतमा हुन्छ । गिदिभित्रको रगतको नसामा समस्या आउने र रगत सञ्चालन राम्ररी नहुने, यसले नसाहरु मर्दै जाने ।यी बाहेक फ्रन्ट्रोटेम्प्ररल डिमेन्सिया, पार्किन्सन्स डिमेन्सिया, टाउकोमा चोटपटक लागेपछि हुने डिमेन्सिया पनि हुन्छन् । 
 
मानिसको शरीरमा कुनै भिटामिनको कमि भएको खण्डमा, थाइराइडको समस्याले डिमेन्सिया निम्त्याउँछ र कहिलेकाहीँ गिदीभित्र पानी जमेको भए पनि डिमेन्सियाको समस्या देखा पर्छ । तर यस्तो डिमेन्सिया उपचारपछि निको हुन्छ ।

कारण 

यही कारणले डिमेन्सिया हुन्छ भन्न सकिदैन । भास्कुलर डिमेन्सिया हाम्रो शरीरमा रक्तचाप, चिनीको मात्रालगायत अन्य पौष्टिक तत्वको असन्तुलन भएमा हुन सक्छ तर अल्जायमर्स डिमेन्सियाका लागि यस्ता तथ्य छैनन् । उमेर बढेसँगै बिस्तारै देखिने रोगमध्ये एक रोग हो । शरीरमा दीर्घरोग भएमा पनि यसको सम्भावना रहन्छ । 

लक्षण 

यसको लक्षण प्रक्रियागत रुपमा देखा पर्छ ।
सुरुमा कुरा बिर्सने, बोल्नलाई शब्द नआउने हुन्छ ।
हिसाब किताबमा अलमल हुने, ठाउँहरु बिर्सने हुन्छ ।
धेरै बिर्सने समस्या हुन्छ, मुस्किलले आफ्नो स्याहार गर्छ ।
सबै कुरा बिर्सने, खाना खान, कपडा लगाउन, सहयोगीको आवश्यकता हुन्छ ।

गलत चलन

डिमेन्सिया एकै पल्ट बिर्सने समस्या नभएर बिस्तारै देखिदैँ जाने समस्या हो । वृद्धहरुले कहिलेकाहिँ यस्तो व्यवहार देखाएमा परिवारले नबुझ्न पनि सक्छन् । यसले अरु समस्या पनि आउँछ ।

उपचार

थाइराइड, टाउकोमा पानी जमेको, भिटामिनको कमीले गर्दा देखापरेको डिमेन्सियाको उपचार सम्भव छ । तर यो बाहेक अरु डिमेन्सियाको नियन्त्रण मात्र गर्न सकिन्छ, बिरामीको जीवनलाई सजिलो बनाउने मात्र गर्न सकिन्छ । बिरामीलाई स्याहार गर्ने, केहि औषधि छन् जसले डिमेन्सियालाई बढ्न दिँदैन ।

रोग नलागोस् भन्न के गर्ने ?

दिमागलाई सक्रिय राख्ने – नयाँ भाषा सिक्ने, हिसाब गर्ने, संगित सिक्ने, किताब पढ्ने, रोग नलागोस् भन्ने उपाए त छैन । तर सन्तुलित आहार तथा स्वस्थ्य जीवनशैली अपनाउनुपर्छ ।

परिवारको भूमिका

एक समयमा पुगेपछि बिरामी पूर्ण रुपमा अरु व्यक्तिमा भर पर्नु पर्ने हुन्छ । परिवारका सदस्यले समयसमयमा खानपान, हेरचाह गर्ने, 
झोक्राएर बस्न नदिने, 
बालबालिकासँग खेलाउने,
पुराना कुराकानी स्मरण गराउने,
समयमा सुताउने उठाउने,
दिमाग सक्रिय राख्नको लागि भजन गाउँन लगाउने, विभिन्न क्रियाकलापमा सक्रिय गराउने ।
यसले डिमेन्सिया निको हुन्छ भन्ने हैन, तर यसको कारणले हुन सक्ने अरु रोगबाट जोगिन सकिन्छ ।
 
(काठमाडौं न्यूरो सेन्टरको स्नायु रोग विशेषज्ञ डाक्टर इशा ढुंगाना श्रेष्ठसँग सुजाता खत्रीले गरेको कुराकानीमा आधारित)
 
 

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

सबै हेर्नुहोस
Skill Training
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया