MENU

विचार/अनुभूति

ujyaalo forign call inside

किन बनायो भारतले एकतर्फी काठेपुल ?

शंकरसिह धामी

देशको पश्चिमी सीमा दार्चुला जिल्लाको भूगोलमा पर्ने महाकाली नदीमा भारतीय पक्षले एकतर्फी काठेपुल बनाएको विषयले अहिले धेरैको ध्यानाकर्षण गराएको छ । राज्यको नीति निर्माण तहमा रहेका व्यक्तिसम्म पनि यो विषय पुगेको छ । तर राज्यका संयन्त्रबाट यस विषयलाई सम्बोधन गर्न सकिएको छैन ।

सञ्चारमाध्यमले यस विषयलाई प्राथमिकता दिएका छन् । अन्तर्राष्ट्रिय सीमाक्षेत्रमा बनाइएका एकतर्फी काठेपुल र नेपाली भूमिमा बनाइएको बाटोको बारेमा राज्य सञ्चालकहरु गम्भीर हुनुपर्ने हो । नीतिनिर्माणको तहमा रहेको राजनीतिक नेतृत्व मात्रै होइन प्रशासनिक नेतृत्व गर्ने मन्त्रालयका सचिव, सहसचिव, सुरक्षा निकायका केन्द्रीय प्रमुखहरु यसबारे गम्भीर बन्नुपर्ने हो । तर भएको देखिंदैन ।

नेपाल र भारतबीच जनस्तरमा सदियौंदेखि घनिष्ठ सम्बन्ध रहँदै आएको छ । जनस्तरको सामाजिक, सांस्कृतिक र आर्थिक सम्बन्ध यति घनिष्ठ छ कि दुई वर्षअघिको भारतीय नाकाबन्दी असफल बन्न पुग्यो । भारतीय शासक प्रशासकहरुले लगाएको नाकाबन्दीलाई भारतको जनस्तरले भने समर्थन गरेनन् । पश्चिमी सीमाक्षेत्र दार्चुलाको भूगोलमा त नाकाबन्दीको आभाषसम्म भएन ।

किनकी नागरिकस्तरमा रहेको सम्बन्धले मानवीय पक्षलाई पहिलो प्राथमिकता दिएको छ । दार्चुला जिल्लामा मात्रै नेपाल भारत जोड्ने चारवटा झोलुंगे पुल छन् र सीतापुलमा एउटा काठेपुलमार्फत दुई देशबीच वैधानिक रुपमा नागरिकले आवतजावत गर्दछन् ।

यद्यपि अर्को विकल्प नहुँदा उकु र लाली क्षेत्रमा ट्यूव तथा व्यास गाँउपालिकाको क्षेत्रमा तुइनको यात्रा गर्न स्थानीयवासिन्दा बाध्य छन् । यसबारे दुबै देशका सुरक्षा अधिकारी जानकार नभएका होइनन्, तर जनस्तरको सम्बन्धका कारण ट्यूव र तुइनमाथि रोक लगाउने हिम्मत सुरक्षा निकायले गर्न सकेका छैनन् । एकआपसको घनिष्ठता र सुमधुर सम्बन्धले सुरक्षा चुनौती नरहेको जनस्तरको ठम्याई छ ।

पछिल्लो समय भारतीय पक्षबाट महाकाली नदीमा बनाइएका काठेपुलले सीमाक्षेत्रमा केही तरंग ल्याएको छ । वर्षौदेखि सीमाक्षेत्रमा दुई देशका बासिन्दाबीचको सुमधुर सम्बन्धलाई काठेपुल निर्माणको विषयले असर पुग्ने हो कि भन्ने चिन्ता र चासो पनि केही नागरिकको छ । यद्यपि काठेपुलको विषयले कानुनी र प्रशासनिकस्तरमा केही असहजता ल्याए पनि नागरिकस्तरमा कुनै समस्या नआउने वास्तविकता हामीमाझ छ ।

व्यास गाउँपालिकाको दुम्लिङभन्दा उत्तरतर्फको क्षेत्रमा महाकाली नदीमा अस्थायी काठेपुल निर्माण गर्नैपर्ने बाध्यता थियो । भारतीय पक्षले नबनाएपनि नेपालका व्यास क्षेत्रका बासिन्दाले यसवर्ष आफै पनि काठेपुल निर्माण गरी आवतजावत गर्नुपर्ने बाध्यता थियो । किनकी विगतमा भारतको मोटरबाटो र पैदल मार्ग प्रयोग गर्दै आएका व्यासवासीलाई यस वर्ष भारतीय क्षेत्रमा निर्माण भइरहेको सडकले समस्या गरेको गर्नेछ ।

भारतीय क्षेत्रमा निर्माण भइरहेको सडकका कारण पैदल मार्ग अवरुद्ध हुँदा भारतीय नागरिक र कैलाश मानसरोवर यात्रुहरुले पनि केही किलोमिटर नेपाली भूमिको यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यता देखिन्छ । नेपाली भूमिको बाटो प्रयोगका लागि काठेपुल वा झोलुंगे पुलको निर्माण अनिवार्य बाध्यता बन्ने वास्तविकता छ ।  

फरक यति मात्र हो कि दुई देशका अधिकारीस्तरमा वा जनस्तरमा समान बुझाइ बनेपछि मात्र काठेपुल निर्माण गरिनुपथ्र्यो । व्यासक्षेत्रका बासिन्दाका साथै भारतीय नागरिकले पनि उच्च हिमाली वस्तीमा बसाई गर्ने समय आउन अझै डेढ महिना बाँकी छ ।

नेपालका छाङरु र तिंकर गाउँका साथै भारतीय क्षेत्रका ५ गाउँका बासिन्दाले बर्सेनि कुञ्चा सार्दछन् । भारतीय प्रशासनिक निकायले एकातर्फ नेपाली पक्षलाई पत्राचार गरी यो आवश्यकता र बाध्यताप्रति पहल गरेको देखिन्छ । तर अर्कोतर्फ दुई देशका अधिकारीस्तरमा छलफल र सहमति नभई काठेपुल निर्माण गर्ने, बाटो निर्माण गर्ने र भारतीय सडक निर्माणका लागि नेपाली भूमि भएर डोजर ढुवानी गर्ने कार्य गरेको छैन ।

छिमेकीलाई सहयोग गर्नु एकअर्काको धर्म हुन्छ । झन आफ्ना देशका नागरिकलाई समेत सुविधा पुग्ने विषयमा नेपाली प्रशासन लचिलो नहुने कारण छैन । तर समस्या यति मात्र हो कि भारतले नेपाली पक्षसंग समन्वय नगरी ठूल्दाईको जस्तो बलमिच्याईंको भूमिका देखायो ।

प्रशासनिकस्तरमा लामो समय लागेको अवस्थामा दुई देशको जनस्तरमा छलफल र पहल गरी तुइन सञ्चालन भएजस्तै काठेपुल बनाउन नसकिने होइन । यसका लागि नेपाल र भारत दुबै देशका स्थानीयबासिन्दा आफ्नो सरकार र प्रशासनिक निकायलाई दबाव दिन र सहमत गराउन सक्रिय हुनेथिए । अहिले निर्माण गरी प्रयोगमा ल्याइएका काठेपुललाई हटाउन सकिने अवस्था छैन ।

किनकी काठेपुल नेपाली पक्षले हटाउँदा सीमाक्षेत्रमा समस्या आउने र भारतीय पक्षबाट सहयोग हुने तथा यसका कारण समग्र सीमाक्षेत्रकै जनजीवन प्रभावित हुने धेरैको बुझाइ छ । यसका साथै डेढ महिनापछि तिनै काठेपुलको यात्रा गरेर व्यास क्षेत्रका वासिन्दाले पनि आवतजावत गर्नुपर्ने हुन्छ । त्यसकारण भारतबाट एकतर्फी रुपमा बनाइएका काठेपुल हटाइने सम्भावना न्यून छ ।

भारतीय पक्षले किन एकतर्फी रुपमा काठेपुल बनायो त ? यो प्रश्न उठ्नु स्वाभाविक छ । भारतले नेपालको प्रशासनिक पक्षसंग सहमति लिँदा समय बढी लाग्ने ठान्यो । नेपाली पक्षले पनि आवतजावत गर्ने भएकाले भारतीय पक्षलाई काठेपुल निर्माण एकतर्फी रुपमा बनाउन थप बल मिलेको छ ।

भारतीय क्षेत्रमा सडक निर्माण भइरहेकोले त्यसलाई गति दिन पनि कामदारको आवतजावतका लागि पनि काठेपुलको तत्काल आवश्यकता देखिएको हो । भारततर्फ हिँड्डुल गर्ने बाटो समेत नभएकाले भारतीय सुरक्षाकर्मी र सुरक्षाकर्मीको राशन र अत्यावश्यक सामान ढुवानी गर्ने भरियाले समेत काठेपुलको प्रयोग गर्नैपर्ने वास्तविकता पनि छ ।

दुम्लिङभन्दा दक्षिणतर्फको महाकाली नदीमा तुइन र ट्युवको यात्रा गर्नुपर्ने बाध्यतालाई पनि भारतीय पक्षले देखेको छ । नेपालीको आवश्यकता भएकाले तुइन र ट्युवको यात्रा भए जस्तै सीमाक्षेत्रमा भारतीय नागरिकको आवश्यकता भएको अव्यक्त तर्क पनि भारतीय पक्षको छ ।

त्यसमाथि झन अहिले बनाइएका काठेपुलबाट केही हप्तापछि नेपालका व्यासवासीले समेत यात्रा गर्नुपर्ने अवस्था भएकाले भारतीय पक्षले पुल निर्माणमा हतार गरेको देखिन्छ । तत्काल भारतीय क्षेत्रमा भइरहेको सडक निर्माणका कारण काठेपुलको निर्माण र प्रयोग भइरहेकोमा दुईमत छैन ।  

काठेपुलको प्रयोगलाई सीमाक्षेत्रमा व्यवहारिक रुपमा सहज बनाउन भारतीय पक्षले फागुन २१ गते पिथौरागढमा भएको सीमा बैठकमा राखेको छ । नियमित एजेण्डाबाहेक कैलाश मानसरोवर यात्रा नेपाली भूमिको प्रयोग गरेर सञ्चालन गर्ने नयाँ विषय बैठकमा राखिएको छ ।

जुन स्वाभाविक त छ । तर नेपालतर्फको सीमाक्षेत्रमा सुरक्षाकर्मीको उपस्थिति र निगरानी गराउनुपर्ने विकल्प नेपाली पक्षसँग छ । यसका लागि गृह मन्त्रालय वा केन्द्रस्तरको अनुमतिको आवश्यकता पर्नेछ । सीमावर्ती क्षेत्रको अवस्था र गतिविधिबारे जानकारी राख्ने र दुई देशका स्थानीयबासिन्दाको आवतजावतलाई सहज र व्यवस्थित बनाउनुको विकल्प नेपाली पक्षसँग छैन ।

भारतीय पक्षलाई पनि भविष्यमा बल मिच्याईं ढंगले एकतर्फी कुनै पनि संरचना बनाउनमा रोक लगाउने वा आफ्नो सरोकार देखाउने महत्वपूर्ण दायित्व पनि नेपालको प्रशासनिक पक्षको छ ।

Mitsubishi

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • आलोचकलाई नै अलमल्याउने विज्ञ अर्थमन्त्रीको ‘वास्तविक’ बजेट

    मंगलबार अर्थमन्त्री डा. युवराज खतिवडाले संसदमा बजेट भाषण गरिरहँदा सत्तापक्षका सांसदको अनुहारमा पनि त्यति चमक देखिएन । शिक्षा, रोजगारी, कृषि, भौतिक पूर्वाधार, पर्यटन लगायतका केही आकर्षक कार्यक्रम घोषणा भैरहँदा ताली बजे पनि बजेट सकिएपछि भने बजेटलाई कस्तो भन्नेबारे पूर्व अर्थमन्त्री नै अलमलिए ।

  • सरकारका सय दिन : कुरा ठूला, खुट्टा लुला !

    कम्तीमा पनि सरकारले बितेका सय दिनमा सडकका खाल्डाखुल्डी पुर्न सक्थ्यो । काम भैरहेका ठाउँमा धुलो कम गर्न ठेकदारलाई बाध्य पार्न सक्थ्यो । काठमाडौंबाट नागढुंगा पुुग्ने, हेटौडा जाने जस्ता सयौं असजिला सडकलाई गिटी हालेर वा माटो पेलेर सहज बनाउन सक्थ्यो ।

  • ​कोरियामा धन देखेर मन हराएकाहरु

    हिजोआज दक्षिण कोरियामा रहेका नेपालीमाझ सामाजिक सञ्जालमार्फत नेपालीले नेपालीमाथि गरेको अमानवीय दुव्र्यवहारको चर्चा एकाएक चुलिएको छ ।

  • मुख्यमन्त्री शेरधन राईलाई खुल्ला पत्र

    सबैलाई एकजुट बनाउनुस् जनता छन् जागेका, हेर्न मन छ मिक्लाजुङ चढ्न पर्यटक ताँती लागेका । सुनसरीमा खेती सनपाट र केराको, खान पाइयोस् चामल डिहिटार र सेराको । लेगुवाका माछा गुद्रीमा बिकुन्, प्रदेश हाम्रो हेरी अरुले सिकुन् ।

  • ​कम्युनिष्ट मन्त्रीको सम्पत्तिमा दम्पती विवरण !

    हुन त उनी दाइजोका कट्टर विरोधी हुन् । बिहे पनि जनवादी ढंगले भएको हो । प्रगतिशील मान्छेको जनवादी बिहेमा दाइजो आउने कुरा भएन । तर बिहेको दिन नआएर के भयो ! श्रीमतीकै बाआमाले दाइजो दिनुपर्छ भन्ने के छ ? यो त परम्परावादी सोच भयो ।

सबै हेर्नुहोस
Skill Training
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया