MENU

विचार/अनुभूति

विदेशी स्वार्थले विखण्डित नेपाली

–दामोदर कोइराला

हामी नेपालीलाई सधैँ आशामा नै बाँच्न वाध्य गराइएको छ । शासक र नेताले गर्ने चिप्ला कुरा, राजनीतिक दलहरूले देखाउने दिवा स्वप्नको स्वेर कल्पनामा रमाउँछौँ हामी ।

करीब तीन दशक यतादेखि भेल जस्तो गरी नेपालमा प्रवेश गराइएका आइएनजिओ / एनजिओहरुले जहिले पनि ‘विकास’ को नारा दिए, दिइरहेका छन् । तर यथार्थमा हामीले चाहेको विकास भएको छैन । विविध राजनीतिक दलहरूले अनेक ‘वाद’ उरालिरहेको दशकौँ भयो । तर मुलुकको स्थिति माथि उठ्नुको साटो झन् बिग्रँदो छ ।

‘वाद’ ले विकास दिन्छ ?

कुनै वादले मात्र देशको विकास हुन्छ भन्ने पनि मिथ्या साबित भैसकेको छ, विश्वको अनुभवले । चरम पूँजीबाद एवं प्रजातन्त्र रहेको अमेरिका आज विश्वको स्वप्नस्थल (ड्रिमल्याण्ड) भएको छ । सम्यवाद तर्फ उन्मुख चीन एउटा हद सम्म सफल राष्ट्र भैसकेको छ । र विश्व मञ्चमा शक्तिशाली बन्दै गएको छ ।

तर हामी चाहिँ ‘वाद’ मै रुमलिएका छौँ, विना कुनै उपलब्धि ।

संसारको अनुभवले देखाइसक्यो, प्रजातान्त्रिक व्यवस्था अंगिकार गरेका वा साम्यवादी व्यवस्था अंगिकार गरेका मुलुकहरु थुप्रै छन् । कतै साम्यवादीले लोभलाग्दो प्रगति गरेका छन् भने कतै दुरुह अवस्थामा पनि छन् । त्यस्तै अवस्था प्रजातान्त्रिक मुलुकको पनि छ । कुनै चरम बिकसित, कुनै हामी जस्तै पिछडिएका ।

त्यसो भए सुख, सम्वृद्धि  र सो प्राप्त गर्ने उपाय के के हुन त ? यस्को एउटै उत्तर हुन सक्छ ‘राज्यको दृढ ईच्छाशक्ति र नेतृत्वको सिर्जनशीलता एवम् सुदृढ कार्ययोजना’ ।

सरकारसँग दृढ इच्छा शक्ति हुनु पर्दछ । अधिकतम् नागरिकको वृहत्तर हितको लागि राज्यको कार्य क्षमता दह्रो हुनु पर्दछ ।

पञ्चायत कालमा कर्तव्य ज्यान मुद्दाका ४ / ५ जना खुँखार अभियुक्तलाई लठ्ठीका भरमा २ जना प्रहरीले पक्राउ गरी ल्याउन सक्थे । तर आज २ जना सामान्य अभियुक्त हतियार सहितको ५/६ जना प्रहरीलाई भारी परिरहेका हुन्छन् । राज्यको दृढ इच्छाशक्ति नभएकाले यसो भएको हो । मौलाउँदो दण्डहीनतालाई प्रत्यक्ष तथा परोक्ष रूपमा राजनीतिले नै प्रोत्साहन दिइरहेका छन् ।  सरकार सञ्चालन गर्ने नेतृत्व वर्ग नै यो अवस्थाका लागि जिम्मेवार छन् ।

पहिलो जनआन्दोलन भन्ने गरिएको, २०४६ सालको परिवर्तन पश्चात हालसम्म नै देश तदर्थमा चलिरहेको छ र हामी अझै संक्रमण कालमै छौँ । १२ बुँदे दिल्ली सम्झौताले त नेपाली राजनीतिलाई थामीनसक्नु अस्थिरताको अवस्थामा पुर्यायो । र यो अस्थिरताको गति अझै रोकिएको छैन ।

आज अधिकारका नाममा, पहिचानको नाममा, भाषाको नाममा, धर्मको नाममा, भेषभुषा आदि आदिका नाममा हामी विकीर्ण भएका छौ ।

नागरिक सद्भाव खल्बलियो

हामी नेपालीसँग अव भावनात्मक रूपले सग्लो नेपाल बाँकी छैन, भौतिक रूपमा पनि हात, मिटर र किलोमिटरका दरले दिन–पर–दिन साँधुरिँदै छौँ ।

अब हामीसँग धार्मिक रूपले पनि सहिष्णु नेपाल बाँकी छैन । ९४ प्रतिशत भन्दा बढी नेपाली जनताले मान्ने ॐकार परिवारका सनातन धर्म संक्रमित पारिसकिएको छ । विश्वको एक मात्र हिन्दू राष्ट्र नेपाललाई अवैधानिक तरिकाले धर्म निरपेक्ष बनाइयो । तर त्यसको व्याख्यामा बिरोधाभाष देखियो ।

हिन्दू राष्ट्र नेपालमा, कुन धर्मलाई, कुनै पनि आधारमा कसैले, कहिले थिचोमिचो, भेदभाव गरेको थियो र ?

हामीसँग साँस्कृतिक रूपले एक सुत्रबद्ध नेपाल छैन । मोहम्मद मोहसिनले दशैँको टीका थाप्थे, सेता टीका लगाएर गुरुङ् समुदाय उल्लासका साथ साँस्कृतिक कृत्यमा रमाउँथे ।

आज हामी बीच रहेको यो साँस्कृतिक सद्भावको कित्ताकाट गर्न लगाइयो । दशैँ त हिन्दूहरुको चाड हो, हामी त बौद्ध धर्माबलम्बी हौँ, त्यसैले दशैँ हाम्रो होइन भनाइँदैछ ।

कुनै हिन्दूले यो हाम्रो सँस्कृति हो, तिमीहरुले नमान भनेकोले वा दशैँ बढी खर्चिलो भयो, टीकामा चामलको नाश भयो, भनेर मनाउन छाडेका पनि होइनन् । यो चाडलाई आफ्नै मानेर मनाइ रहेका थिए (कतिपय समुदायमा यो अझै पनि मनाइँदै छ) । तर हामी बीच फाटो ल्याउन पराई लागिपरेका छन् । हाम्रो आफ्नै बनेर वा आफ्नैलाई प्रयोग गरेर ।

भाषा र भेषको विविधताका बीच रहेको स्वर्णिम भावनात्मक एकता पनि बाँकी छैन, हामीसँग अब । विविध भाषा र भेषका हामी नेपाली सबै दाजुभाइ – दिदीबहिनी थियौँ । एउटालाई चोट लाग्दा अर्कोलाई दुख्थ्यो । भ्रातृत्व प्रेमले ओतप्रोत थियो नेपाली समाज । भावनाको हिसाबले पनि सुदृढ थियौँ । तर आज हामी बाहुन, क्षेत्री, सेतामगुराली, दलित, आदीवासी, पहाडे र मधिशे, दायाँ र बायाँमा विभाजित गराइएका छौँ ।

एक अर्कोलाई पीडामा देख्दा छट्पटिने हाम्रो मन विभाजित छ । हाम्रो स्वार्थ बिभाजित छ । सिङ्गो देश कसैलाई चाहिएको छैन, आफ्नै प्रदेश यथेष्ठ ठान्ने गराइएको छ । अहिलेको अवस्थामा, पहाड बग्दा तराइ रुँदैन, तराई डुब्दा पहाड निसासिँदैन ।

हामी नेपाली एक ढिक्का थियौ मन, वचन र कर्मले । आज अधिकारका नाममा, पहिचानको नाममा, भाषाको नाममा, धर्मको नाममा, भेषभुषा आदि आदिका नाममा हामी विकीर्ण भएका छौ । र यो गति घट्नुको साटो बढ्दै गएको छ ।

अव हामी नागरिकताको प्रमाणपत्रमा मात्र नेपाली रहेका छौँ । कर्मले, भावले, त्यागले र समर्पणले हामी कोही नेपाली रहेनौँ । हामीलाई लामो समयको योजनाबाट हाम्रैलाई प्रयोग गरेर नराम्रोसंग फुटाइएको छ । जानेर वा नजानेर हाम्रा आफ्नैले यो कुकृत्यको जिम्मेवारी बोकेर हामीलाई फुटाइसके ।

हामी पृथ्वीनारायण शाहकालीन दृढ निश्चयी नेपाली रहेनौँ । राष्ट्रियताका लागि बलिदान दिने शुक्रराज, दशरथ चन्द, धर्मभक्त र गंगालाल ले सुम्पिएको अभिभारा बोक्न सक्ने सच्चा साहशी नेपाली रहेनौँ ।

हामी सक्किइ सक्यौँ । भित्रभित्रै सेतो धमिराले खाएको, तर ढली नसकेको जर्जर रूख भएका छौँ । यस्तै अवस्था रहिरहने हो भने आज या भोलि ढल्नुको विकल्प छैन । यो अवस्थामा सुधार भएर हामी सम्हालिने आभाष अलिकता पनि कहिँ कतै देखिँदैन ।

कसले फुटायो हामीलाई ?

उदाउँदो शक्तिका रूपमा रहेका हाम्रा दुई छिमेकी तथा विश्वका अन्य शक्ति राष्ट्रहरूको विभिन्न स्वार्थ सिद्धिका लागि हाम्रो भूराजनीतिक अवस्था उर्वर रहेको छ । राष्ट्रिय स्वाभिमानमा आएको ह्रासले हाम्रो पहिलाको आत्म बल कायम रहेन । फलस्वरूप विदेशीका स्वार्थले हामीलाई आपसमा विभाजित गरायो । हामीले निजी, समूहगत्, दलगत् जस्ता निहीत स्वार्थमा लागेर राष्ट्र तथा समग्र सामाजिक प्रणाली विरूद्ध अनेक वितण्डा गर्यौँ ।

हामीलाई लामो समयको योजनाबाट हाम्रैलाई प्रयोग गरेर नराम्रोसंग फुटाइएको छ । जानेर वा नजानेर हाम्रा आफ्नैले यो कुकृत्यको जिम्मेवारी बोकेर हामीलाई फुटाइसके ।

अबको बाटो

नेपाली समाज तथा राष्ट्रलाई थप विखण्डन हुन नदिन सबै सजग र सक्रिय हुनु आवश्यक छ । मूल रूपमा सरकार, राजनीतिक दल, नेताहरूले दृढ इच्छा शक्तिका साथ राष्ट्रहितमा काम गर्नु जरुरी हुन्छ ।

सामाजिक अभियन्ता, अधिकारवादी, समाज सेवी, वुद्धिजीवी, पेशाकर्मी सबैले ‘पहिला राष्ट्र र समाज’ भन्ने भावना प्रदर्शन गर्नु पर्छ । र सोही अनुरुप आचरण गर्नु वाञ्छनीय हुन्छ । राज्यले पनि उपयुक्त स्थानमा हाम्रालाई नभएर राम्रालाई मात्र स्थान दिने परिपाटीलाई साहसपूर्वक स्थापना गर्नु पर्छ ।

दण्डहीनताको अन्त्य अझ महत्वपूर्ण आवश्यकता हो आजको । कानून सर्वोच्च हुनु पर्छ । सबैले राष्ट्रको कानून पालना अक्षर अनि आशयमा गर्नु पर्छ । कानून कार्यान्वयनमा सबैलाई समानता हुनु पर्छ ।

हरेक क्षेत्रमा व्याप्त रहेको भ्रष्टाचार नियन्त्रण गर्ने अढोट र कार्यान्वयन गर्ने दृढ संकल्प तथा क्षमता नेतृत्वमा अपरिहार्य छ । त्यसै गरी लुप्त प्रायः भैसकेको सामूहिक हितका लागि काम गर्ने भावनाको विकास गराउनु जरूरी छ ।

राष्टिय स्तरमा प्रभावशाली थिङ्क ट्याङ्क निर्माण गरी दीर्घकालीन रणनीति बनाएर त्यसको प्रभावकारी कार्यान्वयन गर्ने व्यवस्था गर्न अब ढिलाई गर्न हुन्न, देशको समग्र हितको लागि ।

यी प्रकृयामा आउन सक्ने कुनै पनि अवरोध, देशी–विदेशी हस्तक्षेप, दवावमूलक धम्कीका विरूद्ध राष्ट्रिय हितमा काम गर्ने आँट तथा दृढ इच्छा शक्ति भएन भने कुनै पनि उपलब्धि हुनै सक्दैन ।

नेपाल पाेलिटी डट कमबाट

–कोइराला राजनीति शास्त्री हुन् 

Mitsubishi

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • सिन्डिकेट एक्सप्रेस : घोक्राएर खाँद्छ, उफार्दै लान्छ

    सिट मात्र भरिएर हुँदैन, टेक्ने र झुण्डिने ठाउँ समेत नभर्दासम्म गाडीवालाको चित्त बुझ्दैन । नत्र बस साहुको खल्ती भरिँदैन । सुरुमा रित्तै रहेको बस जसरी पनि बसवालाले भर्छ । केही लागेन भने घण्टौं पर्खाउँछ । वर आएर पनि फेरि पहिल्यैकै ठाउँमा फर्काउँछ । बोकेर, उचालेर, झ्याँकुटी पारेर, लोभ्याएर, फकाएर जसरी पनि मान्छे खाँद्छ ।

  • विचरा बोर्डिङका विद्यार्थी : जेलसरी जिन्दगी, व्यवहारिक ज्ञान शून्य

    ९८ प्रतिशत ल्याएर पास गरिरहेको छोरोलाई घर परिवारलगायत व्यवहारिक पक्ष केही पनि थाहा हुँदैन । थाहा होस् पनि कसरी उसलाई परिक्षामा कसरी प्रतिशत बढाउने फर्मुला बाहेक अरु केही सिकाइएन। सबै किताबका फर्मुला कण्ठ बनाइयो तर उसलाई जिन्दगीको फर्मुला कहिल्यै सिकाइएन।

  • संस्कृतभाषा र धर्म–संस्कृति–शिक्षाका बालपाठ्यपुस्तक

    वर्तमान परिस्थितिमा नयाँ पुस्तामा धार्मिक–साँस्कृतिक जागरणको आव¬श्यकता अनुभव गरेर लामो समयदेखि संस्कृत भाषाको र वैदिक हिन्दु धर्म–संस्कृतिको अध्ययन, मनन, आचरण र प्रचार–प्रसारमा संलग्न हुँदै आएको स्वाद्ध्यायशाला¬कुटुम्ब यसतर्फ अग्रसर भैरहेको छ ।

  • भर्ना अभियानको तामझाम : गुणस्तर सुधारमा किन जाँदैन ध्यान ?

    भर्ना अभियान बिगतमा पनि हामीले हेरेकै हौँ । अहिले पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन खोजिएको छ । हरेक वर्ष सरकारी निकायबाट तामझाम देखाउने क्रम यो वर्ष पनि चलेकै छ । तर विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयमा किन आएनन् ? कसरी विद्यार्थीलाई आकर्षण गर्ने ?

  • एमाले–माओवादी एकता : मासिने पालो अब कसको ?

    भारतले नमिलाइदिएसम्म एक अर्काका शत्रु रहेका एमाले र माओवादी मिलाप भएर तालमेल गरेर चुनावमा जाँदा कांग्रेस सकियो । यी दुई कम्युनिष्ट जोडिएर एउटै पार्टी बनाउने क्रम चल्दैछ यस बेला ।तर एउटा शक्ति अर्का विरूद्ध प्रयोग भएर क्रमै सँग एक–अर्कालाई मास्ने विदेशी दाउ रोकिएको छैन नेपाली राजनीतिमा ।प्रश्न बाँकी छ, मासिने पालो अब कसको ?

सबै हेर्नुहोस
Skill Training
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया