MENU

विचार/अनुभूति

​ओलीको भ्रमण : मोदीलाई नेपाल नीति सच्याउने मौका

हिरण्यलाल श्रेष्ठ 

प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली भारत भ्रमणमा हुनुहुन्छ । ओलीले भ्रमणको शुरुवात भारतीय उद्योग व्यवसायीसँगको वार्ता र छलफलबाट गर्नु भएको छ । यसअघि राजनीतिक भेटवार्ताबाट भ्रमण शुरु हुन्थ्यो । तर ओलीको भ्रमण आर्थिक कुटनीति र लगानी भित्र्याउने उद्देश्यमा केन्द्रित रहनेगरी शुरु भएको छ । समृद्धिका लागि आर्थिक कुटनीति र भारतको पार्टनरशिप मुख्य उद्देश्य रहेछ, ओलीको भ्रमण । किनकि नागरिकको जनादेशअनुसार अब स्थिरता कायम भयो । अब आर्थिक विकास र समृद्धिद्वारा नागरिकलाई राम्रो नतिजा दिनुपर्छ भन्नेमा ओली सचेत हुनुहुन्छ भन्ने भारत भ्रमणले देखाएको छ । 

समृद्धिका लागि देशमै आर्थिक गतिविधि बढाउनुपर्छ भने अन्तराष्ट्रिय साझेदार संस्था र देशहरुसँग पनि समृद्धिका लागि सहयोग, लगानीका लागि आह्वान, व्यापार घाटा कम गर्ने उपायको अबलम्बन र भन्सारबाट आयात गरेर आम्दानी गर्नुपर्छ । अब गर्नुपर्ने काम भनेकै आयात होइन, निर्यात हो । निर्यात गरेर अन्तशुल्कमा जानुपर्ने छ । त्यसका लागि तयारीमा लाग्नुपर्ने छ । प्रधानमन्त्री ओलीको यसपालीको भ्रमण एउटा त, पहिलाको जस्तो तनावपूर्ण छैन । समृद्धिका लागि भ्रमणमा कुराकानी गर्न सजिलो भएको छ । बढी विश्वास आर्जन भएको छ । यसपाली नेपालले मात्र नभईकन भारतले नै ओलीको भ्रमणका लागि शुरुदेखि नै मेहनत पनि गरेको छ । 

भारतीय विदेशमन्त्री शुष्मा स्वराज काठमाडौं आएरै ओलीले प्रधानमन्त्रीको शपथ नखाँदै भ्रमणको निमन्त्रणा दिनु नयाँ र फरक कुरा हो । यसअघि यस्तो थिएन् । त्यसैले यसपटक भारत आफैले ओलीको भ्रमणका लागि बढी मेहनत गरेको देखिएकै छ । त्यसैले तनावरहित अझ सन् १९५० को सन्धीलाई के गर्ने ? भन्ने विषयमा प्रबुद्ध व्यक्ति समूह (ईपीजी)ले काम गरिरहेको छ । चाँडै टुंगिन्छ भन्ने आशा पनि छ । त्यसैले ओलीको अहिलेको भ्रमण भनेको दुई देशबीचको वर्षौदेखिको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धलाई पुनर्भाषित गर्ने, परिष्कृत गर्ने र समानताका आधारमा सम्बन्धलाई अग्रगामी दिशा प्रदान गर्ने मूल उद्देश्य भएको देखिएको छ ।

विगतका प्रधानमन्त्रीभन्दा ओलीको भारत भ्रमण फरक किन ?

विगतका भ्रमण भनिरहँदा पहिला त यसअघि पहिलोपटक प्रधानमन्त्री बन्दा ओलीकै भ्रमणको कुरा गरौँ । त्यो बेला संविधानमा चित्त नबुझेको हुनाले भारतले नाकाबन्दी लगायो । र संविधान संशोधन तुरुन्त गर भन्ने पनि दबाब थियो । तर अहिले त्यो दबाब नेपालका कुनै राजनीतिक दल र स्वयम् ओलीलाई पनि छैन । आफ्नै देशका राजनीतिक दलबाहेक । 

एक किसिमले विदेशमन्त्री शुष्मा स्वराजलाई पठाएर सपथग्रहण अघि नै भारतले पुरानो तिक्ततालाई विर्सेर सम्बन्धलाई अगाडि बढाउ भन्ने सन्देश दिएको थियो । नेपालले के भन्छ भने एकले अर्कालाई सम्मान गरौँ । समान व्यवहार गरौँ । सम्बन्धलाई सुमधुर गति त्यो बेलाबाट दिन सकिन्छ । जब एकले अर्काको सम्मान र समान व्यवहार गरिन्छ । र आपसी हितको सन्तुलन हुन्छ । पारस्परिक लाभको सम्बन्ध हुन्छ ।

सम्बन्धलाई दाजुभाइको होइन, सम्बन्धलाई मित्र–मित्रको रुपमा लिनुपर्छ भन्ने कुरा पूर्वप्रधानमन्त्रीहरुको बैठकमा पनि उठेको छ । त्यसैले पनि भारत र नेपालबीचको सम्बन्ध पुरानो बेलायती अंग्रेज शासन कालको औपनिवेशिक, नेहरु कालको प्रभुत्ववादी जस्तो होइन् । सार्वभौम समानताको आधारमा समान सम्बन्ध हुर्काउने अभिप्राय जस्तो देखिएको छ । जसले सम्बन्धमा नयाँ दिशा प्रदान गर्छ ।

ओलीको यसपटकको भ्रमण अर्थपूर्ण किन ? 

ओलीको भ्रमण किन अर्थपूर्ण छ भने यसले यथास्थिति होइन । पुरानो अनि गलत ढंगले नेपाललाई दबाब र प्रभावमा पार्ने पनि होइन । यस किमिमको दबाबमुक्त, बिना हस्तक्षेपमा आधारित, नयाँ ढंगले सम्बन्धको विकासमा फरक ल्याउने चाहना प्रधानमन्त्री ओलीमा छ । 

अर्कोतर्फ यो दुईबीचको सम्बन्धलाई हिजोसम्म भारत निर्भर अर्थतन्त्र र राजनीति थियो । अब अन्तरनिर्भरतामा जोड दिने भन्ने छ । लिने कुरा मात्र होइन्, दिने कुरामा पनि जोड दिने । त्यो दिने कुरा यो दश बर्षभित्रमा हामी बिजुलीको निर्यात गर्न सक्ने हुन्छाैँ । 

भारतीय पर्यटक धेरै नेपालमा आइरहेका छन् । अब बढी पर्यटक आउन सक्ने वातावरण अहिले बनेको छ । यसले गर्दा व्यापार घाटा कम हुन्छ । अतिरिक्त बिजुलीलाई भारत र भारतकै बाटोबाट बंगादेशलाई पनि निर्यात गर्नुपर्छ । यसैले दुई देशबीचमा ‘कनेक्टिभिटी’ बढाउने योजना ओलीको मुख्य प्राथमिकतामा देखिन्छ । कनेक्टिभिटीमा भारत र चीनको प्रतिस्पर्धा पनि देखिएको छ । चीनले रसुवा भएर काठमाडौं, पोखरा हुँदै लुुम्बिनीसम्म रेल चलाउन चाहेको छ । भारतले कोलकत्ता र दिल्लीबाट नेपालमा रेल ल्याउने भनिरहेको छ । यसमा चीनभन्दा पनि आफू अगाडि पर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने भारतको मनशाय छ । यसरी १० बर्षभित्र उत्तर र दक्षिणबाट काठमाडौंमा रेल आउने लगभग पक्का छ । अहिले ग्लोबलमा पनि चीनको बृह्त परियोजना ‘वान बेल्ट वान रोड’का कारण अरुदेशसँग नेपालको व्यापार बढ्ने छ । 

भारतको रेल पनि नेपालमा आउने भएपछि भारत भएर सार्क देशहरु बीच, सार्क रेल–वे (रेलमार्ग), सार्क हाइ–वे (सडकसञ्जाल), सार्क रिभर–वे (जलमार्ग) सँग जोडिदै छन् । अब यसमा पनि प्रधानमन्त्री ओलीले इच्छा र तीव्र चाहना राखेको विषय हो, जलमार्ग । यसले गर्दा पनि कनेक्टिभिटीमा बढी जोड दिइएको देखिएको छ । त्यसैले पहिलेको भन्दा एजेन्डा स्पष्ट छ । समृद्धिका लागि लक्ष्य स्पष्ट छ । प्रधानमन्त्री ओली भारत भ्रमणमा राजनीतिक कुटनीति भन्दा आर्थिक कुटनीतिमा बढी केन्द्रित भएको देखिन्छ ।

भारतको हस्तक्षेप निस्तेज होला त ?

प्रधानमन्त्री ओलीले यसपटक नागरिकबाट झण्डै दुईतिहाई बहुमत पाएका छन । बहुमत अनि स्थिर सरकारकै हैसियतमा भारत भ्रमणमा जाँदा यसअघिको भारतीय हस्तक्षेप निस्तेज पार्न सक्ने क्षमता पनि ओलीले राख्नुभएको छ । भारतका नेपाल विशेषज्ञ एसडी मुनिले चुनाव लगत्तै भन्नुभएको थियो, ‘नेपालमा ओलीले चुनाव जित्नु भनेको कम्युनिज्मको जित होइन, यो त नेपाली राष्ट्रवादको जित हो, त्यसैले भारतले अब नेपालसँग सम्बन्ध सुधार गर्न ओलीसँग राम्रोसँग छलफल गर्नुपर्छ ।’ 

मुनिको यो भनाइपछि नै भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले सम्बन्ध सुधारको सक्रियता देखाउनु भएको हो । त्यस्तै भारतीय विपक्षी दलले पनि अब छिमेकी देशलाई चिढ्याउनु हुँदैन, सबैसँग सम्बन्ध सुधार गर्नुपर्छ भनिरहेका छन् । खासगरी मोदीले नेपाल नीतिमा परिवर्तन गर्नुपर्छ । नाकाबन्दी लगाएर नेपालजस्तो छिमेकीलाई चिढ्याउनु हुदैन् भनेर भनिरहेका कुरा आइरहेकै छन् ।

नेपालको फाइदा र भारतका प्रतिपक्षीहरुको समग्र चाहना हेर्दा मोदीले अब कति छिमेकीलाई चिढ्याउने ? पाकस्तिानसँग सम्बन्ध राम्रो छैन् । माल्दिभ्ससँग पनि राम्रो छैन् । भुटान, बंगलादेश र श्रीलंकासँगको सम्बन्ध पनि उस्तै छ । यसैले पनि मोदीले सबैलाई चिढ्याउने र नेपाललाई पनि चिढ्याएर अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा आफ्नो बदनाम गर्नुहुन्न भनेर पनि सम्बन्ध सुधार गर्न चाहेको देखिन्छ । र ओलीको भ्रमणपछि मोदीको नेपाल नीति सच्चिने छ ।

सीमा नाका व्यवस्थित गर्ने मौका 

हामी केही साथीहरु केही समय अगाडी भारतसँग सीमा जोडिएको पर्साको छप्कैया पुगेका थियौँ । जहाँ नेपाल भारतबीच सीमानाका विवाद थियो र छ । हामीले सीमा स्तम्भ हेरेपछि भारतका कन्सल्ट्यान्ट जनरल र नेपालका लागि भारतीय राजदुतलाई भेटेर ठोस सुझाव दिएका थियौ । हाम्रा पुर्खा बुद्धिमतापूर्ण र दुरदर्शी छन् । उनीहरुले दुईदेशबीचको सीमानामा दशगजा खाली राख्ने भनेर ‘नो मेन्सल्याण्ड’ को धारणा ल्याएका थिए ।

दशगजा खाली राखेका बेला सीमा पनि छर्लङगै देखिन्थ्यो । विवाद पनि थिएन् । तर अहिले दशगजा मिचिएको छ । र ठाउँठाउँमा विवाद छ । अब दशगजालाई पुनस्र्थापना गरौँ । अनि दुईतिरैबाट फूलहरु रोप्ने गरी वार्ता गरौँ । भेट्नेगरी एउटा स्थायी ठाउँ बनाउ । तर दशगजा नै हडप्ने, मेटाउने र सीमास्तम्भ आफू अनुकुल सार्ने काम नगरौँ । र यसको सुरुवात प्रधानमन्त्रीको यसपालीको भारत भ्रमणबाटै गरौँ भनेर मैले भनेको थिएँ । 

पहिला त सीमालाई व्यवस्थित गरेर सम्बन्ध सुधार गरौँ । अहिले भइरहेका जति पनि अपराध छन् । जति पनि चेलीबेटी बेचबिखनका घटना छन् । ती सबै सीमा नाकाको व्यवस्थापनका लागि दुवै देशको लापरवाहीले गर्दा हो । यसको अन्त्य गरौँ भन्ने मेरो जोड रहँदै आएको छ । सीमा व्यवस्थितका लागि सीमा नाकामा पर्खाल लगाउने होइन । तर यो पनि होइनी कि अपराध, लागुपदार्थ ओसारपसार र चेलीबेटी बेचबिखन गर्ने स्वर्ग पनि नबनाऔँ ।

त्यसैले अहिले प्रधानमन्त्री ओलीको भ्रमणमा यस विषयमा स्पष्ट हुन जरुरी छ । अन्तर्राष्ट्रिय सीमानाकामा वार पार गरिरहनेलाई परिचयपत्र र टाढाकालाई राहदानीको व्यवस्था गरेमात्र सीमा व्यवस्थित हुन सक्छ । यो विषयलाई प्रधानमन्त्रीले स्पष्टसँग भारतसँग कुरा गरेर समाधानका लागि पहल थाल्न आवश्यक छ । 

– उज्यालो अनलाइनका लागि विष्णु विश्वकर्मासँगको कुराकानीमा आधारित ।

Mitsubishi

प्रतिक्रिया दिनुहोस

सम्बन्धित सामग्रीहरु

  • सिन्डिकेट एक्सप्रेस : घोक्राएर खाँद्छ, उफार्दै लान्छ

    सिट मात्र भरिएर हुँदैन, टेक्ने र झुण्डिने ठाउँ समेत नभर्दासम्म गाडीवालाको चित्त बुझ्दैन । नत्र बस साहुको खल्ती भरिँदैन । सुरुमा रित्तै रहेको बस जसरी पनि बसवालाले भर्छ । केही लागेन भने घण्टौं पर्खाउँछ । वर आएर पनि फेरि पहिल्यैकै ठाउँमा फर्काउँछ । बोकेर, उचालेर, झ्याँकुटी पारेर, लोभ्याएर, फकाएर जसरी पनि मान्छे खाँद्छ ।

  • विचरा बोर्डिङका विद्यार्थी : जेलसरी जिन्दगी, व्यवहारिक ज्ञान शून्य

    ९८ प्रतिशत ल्याएर पास गरिरहेको छोरोलाई घर परिवारलगायत व्यवहारिक पक्ष केही पनि थाहा हुँदैन । थाहा होस् पनि कसरी उसलाई परिक्षामा कसरी प्रतिशत बढाउने फर्मुला बाहेक अरु केही सिकाइएन। सबै किताबका फर्मुला कण्ठ बनाइयो तर उसलाई जिन्दगीको फर्मुला कहिल्यै सिकाइएन।

  • संस्कृतभाषा र धर्म–संस्कृति–शिक्षाका बालपाठ्यपुस्तक

    वर्तमान परिस्थितिमा नयाँ पुस्तामा धार्मिक–साँस्कृतिक जागरणको आव¬श्यकता अनुभव गरेर लामो समयदेखि संस्कृत भाषाको र वैदिक हिन्दु धर्म–संस्कृतिको अध्ययन, मनन, आचरण र प्रचार–प्रसारमा संलग्न हुँदै आएको स्वाद्ध्यायशाला¬कुटुम्ब यसतर्फ अग्रसर भैरहेको छ ।

  • भर्ना अभियानको तामझाम : गुणस्तर सुधारमा किन जाँदैन ध्यान ?

    भर्ना अभियान बिगतमा पनि हामीले हेरेकै हौँ । अहिले पनि त्यसलाई निरन्तरता दिन खोजिएको छ । हरेक वर्ष सरकारी निकायबाट तामझाम देखाउने क्रम यो वर्ष पनि चलेकै छ । तर विद्यार्थी सामुदायिक विद्यालयमा किन आएनन् ? कसरी विद्यार्थीलाई आकर्षण गर्ने ?

  • एमाले–माओवादी एकता : मासिने पालो अब कसको ?

    भारतले नमिलाइदिएसम्म एक अर्काका शत्रु रहेका एमाले र माओवादी मिलाप भएर तालमेल गरेर चुनावमा जाँदा कांग्रेस सकियो । यी दुई कम्युनिष्ट जोडिएर एउटै पार्टी बनाउने क्रम चल्दैछ यस बेला ।तर एउटा शक्ति अर्का विरूद्ध प्रयोग भएर क्रमै सँग एक–अर्कालाई मास्ने विदेशी दाउ रोकिएको छैन नेपाली राजनीतिमा ।प्रश्न बाँकी छ, मासिने पालो अब कसको ?

सबै हेर्नुहोस
Skill Training
पछिल्ला समाचारहरु

सोसल मिडिया